กินปลาแซลมอนซาชيميบ่อยๆ ระวังเรื่องสารปรอทสะสมในร่างกายโดยไม่รู้ตัว

หลายคนรักสุขภาพหันมาเลือกกินปลาแซลมอน ทูน่า หรือปลาทะเลดิบกันมากขึ้น เพราะเชื่อว่าเป็นไขมันดีและมีประโยชน์ต่อหัวใจ แต่ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้ในคลินิกเป็นประจำ ช่วงหลังมานี้เริ่มเจอคำถามและเคสที่น่าสนใจเกี่ยวกับเรื่องโลหะหนัก โดยเฉพาะเรื่องความกังวลเรื่องการได้รับสารปรอทสะสมจากปลาทะเล ซึ่งถ้ากินในปริมาณที่เหมาะสมก็ไม่มีปัญหาอะไร แต่ถ้ากินติดต่อกันในปริมาณมากเกินไป อาจสะสมในร่างกายจนส่งผลเสียระยะยาวได้

ปลาทะเลมีสารปรอทปนเปื้อนมาได้อย่างไร และทำไมต้องระวังปลาเนื้อแน่นตัวใหญ่

สารปรอทไม่ได้เกิดขึ้นในเนื้อปลาเองตามธรรมชาติ แต่มาจากมลพิษทางสิ่งแวดล้อม โรงงานอุตสาหกรรม และการปล่อยของเสียลงสู่ทะเล สารเหล่านี้จะเปลี่ยนรูปเป็น เมทิลปรอท (Methylmercury) ซึ่งเป็นพิษและละลายได้ดีในไขมัน เมื่อแพลงก์ตอนกินเข้าไป ปลาตัวเล็กกินต่อกันเป็นทอดๆ และปลาล่าเหยื่อขนาดใหญ่ที่เป็นปลายทางของห่วงโซ่อาหาร เช่น ปลาทูน่า ปลาซอร์ดฟิช หรือปลาฉลาม ก็จะสะสมสารปรอทไว้ในเนื้อเยื่อในปริมาณที่สูงขึ้นเรื่อยๆ ตามหลักการชีวสะสม (Bioaccumulation) ยิ่งปลาตัวใหญ่และอายุมาก ยิ่งมีโอกาสสะสมสารปรอทสูงกว่าปลาขนาดเล็ก

สัญญาณเตือนเบื้องต้น เมื่อร่างกายเริ่มมีสารปรอทสะสมมากเกินไป

การได้รับสารปรอทสะสมจากปลาทะเลในระยะแรก มักจะมาแบบเงียบๆ ไม่มีอาการเฉียบพลันเหมือนอาหารเป็นพิษ แต่ร่างกายจะเริ่มส่งสัญญาณเตือนทางระบบประสาทและสมอง เช่น

• อาการชาและยิบๆ: รู้สึกชาบริเวณปลายนิ้วมือ นิ้วเท้า หรือรอบปาก
• การมองเห็นและการได้ยินเปลี่ยนไป: ตามัวลงเล็กน้อย หรือได้ยินเสียงวิ้งๆ ในหูแบบไม่มีสาเหตุ
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง: รู้สึกเหนื่อยล้า หยิบจับของแล้วไม่มีแรงเหมือนเคย
• อารมณ์แปรปรวน: หงุดหงิดง่าย วิตกกังวลโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือมีอาการความจำสั้นลง

กินปลาทะเลดิบอย่างไรให้ปลอดภัย ไร้กังวลเรื่องโลหะหนัก

หมอไม่ได้บอกให้เลิกกินปลาทะเลนะครับ เพราะปลาคือแหล่งโปรตีนชั้นดีและมีโอเมก้า 3 ที่จำเป็นต่อสมองและหลอดเลือด แค่ต้องปรับพฤติกรรมการกินให้ฉลาดขึ้น:

• เลือกชนิดปลา: สลับไปกินปลาขนาดเล็กที่มีวงจรชีวิตสั้นและสะสมสารปรอทน้อย เช่น ปลาทู ปลาซาร์ดีน หรือปลาแซลมอนจากฟาร์มปิดที่ควบคุมคุณภาพ
• จำกัดปริมาณ: หลีกเลี่ยงการกินปลาทูน่าเนื้อแดงหรือปลาทะเลขนาดใหญ่ติดต่อกันทุกมื้อทุกวัน ควรกินสลับหมุนเวียนกับเนื้อสัตว์ประเภทอื่น
• กลุ่มเปราะบางต้องระวังเป็นพิเศษ: หญิงตั้งครรภ์ คุณแม่ให้นมบุตร และเด็กเล็ก ควรหลีกเลี่ยงปลาทะเลดิบและปลาที่มีสารปรอทสูงอย่างเด็ดขาด เพราะสารปรอทมีผลต่อพัฒนาการทางสมองของทารกในครรภ์

ตรวจสุขภาพประจำปีเช็คระดับโลหะหนัก จำเป็นแค่ไหนสำหรับคนชอบกินซูชิ

สำหรับคนที่กินปลาทะเลดิบหรืออาหารญี่ปุ่นเป็นประจำทุกสัปดาห์ หากเริ่มมีอาการผิดปกติทางระบบประสาทดังที่กล่าวมา การตรวจเลือดเพื่อวัดระดับโลหะหนักหรือปรอทในร่างกายถือเป็นทางเลือกที่ดี เพื่อจะได้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้ทันท่วงทีก่อนที่สารปรอทจะสะสมจนถึงขั้นเป็นอันตรายต่ออวัยวะภายใน การดูแลสุขภาพเริ่มต้นจากการรู้เท่าทันอาหารที่เรากินเข้าไปในแต่ละวันครับ