ลูกยังไม่ขวบเดียวสงสัยแพ้อาหาร: ทำไมหมอยังไม่แนะนำให้รีบเจาะเลือดตรวจภูมิแพ้

ช่วงนี้คุณพ่อคุณแม่มือใหม่หลายคนอุ้มลูกน้อยวัยสี่ห้าเดือนมาปรึกษาที่คลินิกด้วยความกังวลใจ หลังจากเริ่มป้อนอาหารเสริมตามวัยแล้วลูกน้อยมีผื่นขึ้น ปากบวม หรืออาเจียนพุ่ง คุณแม่หลายท่านมักจะรีบถามว่า อยากพาไปเจาะเลือดหรือสะกิดผิวหนังเพื่อตรวจหาภูมิแพ้เลยได้ไหม จะได้รู้ชัดเจนว่าลูกแพ้อะไรกันแน่

ในฐานะหมอเด็กและคุณหมอภูมิแพ้ วันนี้อยากมาเล่าให้ฟังถึงเบื้องหลังและเหตุผลทางการแพทย์ว่า ทำไมเด็กอายุต่ำกว่าหนึ่งขวบจึงมีข้อจำกัดและความแม่นยำของการตรวจภูมิแพ้ที่แตกต่างจากเด็กโตหรือผู้ใหญ่ และบางครั้งการรีบตรวจไปก็อาจไม่ได้คำตอบที่ถูกต้องที่สุด

ระบบภูมิคุ้มกันของเจ้าตัวเล็กยังทำงานไม่เต็มที่

เด็กอายุต่ำกว่าหนึ่งขวบเปรียบเสมือนผ้าขาว ระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายของเขายังอยู่ในช่วงพัฒนาและปรับตัวครั้งใหญ่ โปรตีนภูมิคุ้มกันที่เรียกว่า IgE ซึ่งเป็นตัวการสำคัญในการเกิดปฏิกิริยาภูมิแพ้ ยังมีระดับที่ผันผวนและไม่เสถียร ทำให้ผลตรวจเลือดในวัยนี้มักจะเจอผลบวกปลอมค่อนข้างบ่อย นั่นคือตรวจแล้วเจอว่าแพ้ แต่พอถึงเวลาให้ทานจริงๆ กลับไม่มีอาการอะไรเลย ทำให้เด็กต้องถูกงดอาหารที่มีประโยชน์โดยไม่จำเป็น

ผิวหนังบอบบางเกินกว่าจะทำการทดสอบแบบสะกิด

การตรวจภูมิแพ้ทางผิวหนังหรือ Skin Prick Test เป็นวิธีที่ได้รับความนิยมเพราะรู้ผลไว แต่สำหรับเด็กทารกที่อายุยังไม่ถึงหนึ่งขวบ ผิวหนังของพวกเขายังบางและตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นได้ไวมาก ร่างกายอาจเกิดการระคายเคืองจนแสดงผลบวกออกมาหลอกๆ นอกจากนี้ ความร่วมมือของเด็กเล็กในการอยู่นิ่งๆ ระหว่างทำการทดสอบก็เป็นเรื่องยาก ทำให้ความแม่นยำของการตรวจลดลงไปอีกขั้น

ร่างกายยังไม่สร้างแอนติบอดีจำเพาะต่อสารก่อภูมิแพ้บางชนิด

ในขวบปีแรกของชีวิต เด็กยังสัมผัสอาหารหรือสิ่งแวดล้อมต่างๆ น้อยมาก ภูมิคุ้มกันของร่างกายจึงยังไม่ทันได้สร้างสารภูมิต้านทานจำเพาะขึ้นมาต่อสู้กับสารก่อภูมิแพ้เหล่านั้น ต่อให้เด็กมีอาการแพ้จริงๆ หากตรวจในวัยนี้ ผลตรวจก็อาจจะยังออกมาเป็นลบปลอมได้ คือร่างกายยังไม่สร้างสารที่เครื่องมือแพทย์จะตรวจจับได้นั่นเอง

แนวทางปฏิบัติที่ดีที่สุดเมื่อสงสัยว่าลูกแพ้อาหาร

เมื่อการตรวจทางห้องปฏิบัติการมีข้อจำกัดในเด็กเล็ก คุณหมอจึงมักใช้วิธีอื่นในการวินิจฉัยที่ดีกว่าและปลอดภัยกว่าสำหรับทารก ได้แก่

• การซักประวัติอย่างละเอียดถึงลักษณะอาการ ช่วงเวลาที่ทาน และปริมาณที่ทำให้เกิดอาการ
• การทำบันทึกอาหารและอาการแพ้ประจำวันของคุณแม่
• การทดลองงดอาหารต้องสงสัยภายใต้คำแนะนำของแพทย์ และการทดสอบให้ทานใหม่ภายใต้การดูแลอย่างใกล้ชิด หรือที่เรียกว่า Oral Food Challenge

หากลูกน้อยมีอาการแพ้รุนแรง เช่น หายใจมีเสียงหวีด หน้าบวม ตาบวม หรือซึมลงหลังทานอาหาร สิ่งเหล่านี้คือสัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องรีบพาไปพบแพทย์ฉุกเฉินทันทีโดยไม่ต้องรอผลตรวจเลือด

สรุปจากมุมมองของหมอ

การรีบพาเด็กอายุต่ำกว่าหนึ่งขวบไปตรวจภูมิแพ้ทันทีที่สงสัย อาจไม่ได้คำตอบที่แม่นยำเสมอไปแถมยังสร้างความเจ็บปวดโดยใช่เหตุ การสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด บันทึกพฤติกรรมการกิน และปรึกษากุมารแพทย์ด้านภูมิแพ้เพื่อวางแผนดูแลอย่างถูกวิธี คือหนทางที่ดีที่สุดในการปกป้องลูกน้อยในช่วงขวบปีแรก