เรื่องอึดอัดที่ไม่อยากเล่าให้ใครฟัง: ทำความเข้าใจปัญหาอุจจาระเล็ด

หลายคนอาจจะเคยเจอประสบการณ์ชวนตกใจและอึดอัดใจไม่น้อย เช่น กำลังเดินเที่ยวอยู่เพลินๆ หรือหัวเราะเสียงดังกับเพื่อน แล้วจู่ๆ ก็รู้สึกว่ามีอะไรเล็ดลอดออกมาเปื้อนกางเกงโดยไม่ทันตั้งตัว ปัญหาเรื่องการกลั้นอุจจาระไม่อยู่หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า ภาวะกลั้นอุจจาระโดยไม่ตั้งใจหรืออุจจาระเล็ด เป็นเรื่องที่สร้างความกังวลใจและบั่นทอนความมั่นใจในการใช้ชีวิตประจำวันอย่างมาก แต่หมออยากบอกว่าคุณไม่ได้เผชิญปัญหานี้อยู่คนเดียว และที่สำคัญคือโรคนี้มีทางรักษาให้ดีขึ้นได้

ทำไมจู่ๆ ถึงกลั้นอุจจาระไม่อยู่ เกิดจากอะไรกันแน่?

ระบบการขับถ่ายของร่างกายเราถูกออกแบบมาอย่างซับซ้อน โดยปกติแล้วกล้ามเนื้อหูรูดบริเวณทวารหนักและเส้นประสาทรอบๆ จะทำงานประสานกันอย่างดีเพื่อบอกให้เรารู้ว่าเมื่อไหร่ควรเข้าห้องน้ำ และเมื่อไหร่ควรอดกลั้นไว้ก่อน แต่เมื่อกลไกเหล่านี้ทำงานผิดปกติไป ไม่ว่าจะเป็นเพราะกล้ามเนื้อหย่อนยาน เส้นประสาทถูกทำลาย หรือลำไส้มีการบีบตัวผิดปกติ ก็จะทำให้เกิดปัญหาอุจจาระเล็ดตามมาได้ ซึ่งความรุนแรงก็มีตั้งแต่มีลมหรือเมือกซึมออกมา ไปจนถึงเนื้ออุจจาระเหลวหรือก้อนเล็ดออกมาโดยไม่รู้ตัว

สาเหตุยอดฮิตที่ทำให้กล้ามเนื้อทวารหนักอ่อนแรง

การที่คนเราจะสูญเสียความสามารถในการควบคุมการขับถ่ายนั้น มักจะมีสาเหตุหลักๆ ที่หมอพบได้บ่อยในห้องตรวจ ดังนี้

• ผ่านการคลอดบุตร: คุณแม่ที่คลอดลูกทางช่องคลอด อาจเสี่ยงต่อการเกิดภาวะกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานหรือเส้นประสาทฉีกขาด ทำให้กล้ามเนื้อหูรูดไม่แข็งแรงเหมือนเดิม
• อาการท้องผูกเรื้อรัง: การเบ่งอุจจาระแรงๆ เป็นประจำนานหลายปี จะไปยืดและทำลายเส้นประสาทที่ควบคุมกล้ามเนื้อหูรูดโดยไม่รู้ตัว
• อายุที่มากขึ้น: เมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ ความยืดหยุ่นและความแข็งแรงของกล้ามเนื้อทั่วร่างกายรวมถึงหูรูดทวารหนักย่อมเสื่อมถอยลง
• การผ่าตัดบริเวณทวารหนัก: เช่น การผ่าตัดรักษาริดสีดวงทวารหนัก ฝีคัณฑสูตร หรือเนื้องอก ซึ่งอาจกระทบกระเทือนต่อกล้ามเนื้อหูรูดเดิม

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์ทันที

บางครั้งอาการอาจเริ่มต้นเพียงแค่เล M เล็กน้อย แต่หากปล่อยทิ้งไว้ก็อาจรุนแรงขึ้นได้ หากคุณเริ่มมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง

• มีอุจจาระเหลวหรือน้ำเล็ดออกมาบ่อยครั้งโดยไม่สามารถควบคุมได้
• รู้สึกสูญเสียความรู้สึกบริเวณทวารหนัก ไม่รู้ตัวว่าอุจจาระกำลังจะออก
• มีอาการร่วมอื่นๆ เช่น น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็ว มีเลือดปนในอุจจาระ หรือปวดท้องเรื้อรัง
• ปัญหาดังกล่าวส่งผลกระทบต่อสภาพจิตใจ ทำให้ไม่กล้าออกจากบ้านหรือเข้าสังคม

วิธีรักษาและการฟื้นฟูให้กลับมาใช้ชีวิตได้ปกติ

ข่าวดีคือ ภาวะกลั้นอุจจาระโดยไม่ตั้งใจหรืออุจจาระเล็ด สามารถรักษาให้ดีขึ้นได้โดยไม่ต้องผ่าตัดในผู้ป่วยส่วนใหญ่ การดูแลรักษาจะเริ่มตั้งแต่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น การปรับอาหารเพื่อลดอาการท้องเสียหรือท้องผูก การฝึกบริหารกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานหรือที่เรียกว่าขมิ้นกล้ามเนื้อให้แข็งแรงขึ้น การใช้ยาเพื่อช่วยควบคุมความถี่ในการขับถ่าย หรือในบางกรณีที่รุนแรง แพทย์อาจพิจารณาเรื่องการทำกายภาพบำบัดเฉพาะส่วน หรือการผ่าตัดซ่อมแซมกล้ามเนื้อหูรูดครับ

หมออยากให้เข้าใจว่าเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องน่าอาย และไม่ต้องทนเก็บไว้คนเดียว การเข้ามาปรึกษาแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้หาสาเหตุและแก้ไขได้ตรงจุด ทำให้คุณกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจและมีความสุขอีกครั้ง