ปวดหัว ใจสั่น นอนไม่หลับ รู้ไหมบางทีร่างกายกำลังส่งสัญญาณเตือนจากความเครียด

อาการทางกายที่เกิดจากภาวะทางจิตใจ เรื่องจริงที่มากกว่าแค่คิดไปเอง

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการปวดหัวเรื้อรัง แน่นหน้าอก หายใจไม่เต็มอิ่ม หรือปวดท้องโดยหาสาเหตุจากการตรวจร่างกายปกติไม่เจอ หมอมักจะเจอกับคำถามที่ว่า หมอคะ หมอครับ ผมไม่ได้คิดไปเองใช่ไหม ทำไมร่างกายถึงรู้สึกแย่ขนาดนี้ ทั้งที่ผลเลือดหรือผลเอ็กซเรย์ออกมาปกติหมด

คำตอบที่หมอมักบอกคนไข้อยู่เสมอคือ อาการเหล่านั้นมีอยู่จริง และมันคือ อาการทางกายที่เกิดจากภาวะทางจิตใจ หรือที่ทางการแพทย์เรียกกันว่าโรคทางกายที่มีสาเหตุมาจากทางจิตใจ เมื่อสมองของเรารับภาระจากความเครียด วิตกกังวล หรือความเศร้าสะสมมากเกินไป ร่างกายจะเริ่มแสดงสัญญาณเตือนผ่านระบบประสาทอัตโนมัติ ซึ่งส่งผลกระทบต่ออวัยวะต่างๆ โดยตรง

กลไกที่ร่างกายสื่อสารกับเราเมื่อใจไม่ไหว

ร่างกายกับจิตใจเป็นสิ่งเดียวกัน ไม่สามารถแยกออกจากกันได้ เมื่อสมองส่วนที่จัดการกับอารมณ์ได้รับความกดดัน มันจะกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมนความเครียดอย่าง คอร์ติซอล และ อะดรีนาลีน ออกมามากกว่าปกติ ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยา เช่น หัวใจเต้นเร็ว กล้ามเนื้อตึงตัว หรือระบบย่อยอาหารทำงานผิดปกติ หากปล่อยไว้เป็นเวลานาน ความเครียดที่เคยอยู่ในใจจะกลายเป็นความเจ็บป่วยทางกายที่ชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่ควรรู้

อาการทางกายที่เกิดจากภาวะทางจิตใจนั้นแสดงออกได้หลากหลายรูปแบบ หมอขอสรุปสัญญาณเตือนที่พบบ่อยดังนี้

• ระบบทางเดินอาหาร: ปวดท้องบ่อย ท้องอืด คลื่นไส้ หรือท้องเสียโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ระบบหัวใจและหลอดเลือด: ใจสั่น แน่นหน้าอก รู้สึกเหมือนหายใจไม่อิ่ม
• ระบบกล้ามเนื้อและโครงกระดูก: ปวดตึงคอ บ่า ไหล่ หรือปวดหลังแบบเรื้อรัง รวมถึงอาการปวดหัวตุบๆ เหมือนโดนรัด
• ระบบประสาทและการนอน: นอนไม่หลับ หลับไม่สนิท อ่อนเพลียเรื้อรังแม้จะได้พักผ่อนแล้ว

เมื่อไหร่ที่ควรเริ่มหันกลับมาดูแลใจ

หากตรวจร่างกายโดยละเอียดแล้วแพทย์ยืนยันว่าไม่มีความผิดปกติของอวัยวะ แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าอาการปวดหรืออาการผิดปกตินั้นไม่สำคัญ สิ่งที่ควรทำคือการตั้งหลักใหม่ ลองสำรวจตัวเองดูว่า ในช่วงที่ผ่านมาเราเผชิญกับเหตุการณ์กดดันอะไรบ้าง เช่น ปัญหาเรื่องงาน ความสัมพันธ์ หรือความคาดหวังส่วนตัว หากพบว่าอาการเริ่มรบกวนชีวิตประจำวันจนไม่สามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติ การปรึกษาจิตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเป็นเรื่องปกติและจำเป็นเช่นเดียวกับการรักษาโรคทั่วไป

ปรับสมดุลกายและใจด้วยวิธีง่ายๆ

การรักษาอาการทางกายที่เกิดจากภาวะทางจิตใจ ไม่ใช่เพียงการกินยา แต่คือการปรับสมดุลใหม่ให้กับชีวิต

• ฝึกการหายใจ: เมื่อรู้สึกใจสั่นหรือแน่นหน้าอก ให้ลองหายใจเข้าลึกๆ ช้าๆ และผ่อนลมหายใจออกให้ยาวกว่าปกติ เพื่อลดการทำงานของระบบประสาทที่ตื่นตัวเกินไป
• จัดลำดับความสำคัญ: ลดภาระที่เกินตัว เรียนรู้ที่จะปฏิเสธในสิ่งที่บั่นทอนกำลังใจ
• กิจกรรมบำบัด: การออกกำลังกายเบาๆ ช่วยหลั่งสารแห่งความสุข และลดระดับฮอร์โมนความเครียดได้อย่างดีเยี่ยม
• ยอมรับความรู้สึก: อย่ากดทับความรู้สึกตัวเอง หากเศร้าก็ยอมรับว่าเศร้า หากเครียดก็อนุญาตให้ตัวเองหยุดพักบ้าง

สุขภาพที่ดีไม่ได้หมายถึงแค่การไม่มีโรคทางกาย แต่หมายถึงการที่ใจของเราแข็งแรงพอที่จะรับมือกับปัญหาที่ผ่านเข้ามา อย่ามองข้ามเสียงที่ร่างกายกำลังบอกเรา เพราะบางทีการหันกลับมาดูแลใจ อาจเป็นยารักษาที่ดีที่สุดสำหรับอาการทางกายที่เป็นอยู่