ลูกตาแฉะ ขี้ตาเยอะ แยกให้ออกอย่างไรว่าเป็นแค่ท่อน้ำตาตันหรือติดเชื้อ

เวลาที่คุณพ่อคุณแม่พาลูกน้อยวัยแบเบาะมาหาหมอที่คลินิก แล้วเล่าว่าลูกมีอาการตาแฉะ มีน้ำตาเอ่อคลอตลอดเวลา หรือมีขี้ตาแฉะเกรอะกรังตอนตื่นนอน สิ่งแรกๆ ที่หมอมักจะเจอคือความกังวลใจของคนเป็นพ่อเป็นแม่ เพราะดวงตาคู่เล็กๆ ของลูกเป็นเรื่องใหญ่สำหรับครอบครัวเสมอ

อาการตาแฉะในทารกแรกเกิดถึงขวบปีแรกเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมาก แต่ในฐานะหมอเด็กและคุณหมอตา หมออยากชวนคุณพ่อคุณแม่มาทำความเข้าใจร่วมกันว่า อาการนี้ไม่ได้มีสาเหตุมาจากเรื่องเดียว การจะรักษาให้ตรงจุดต้องอาศัยการแยแยะโรคอย่างละเอียด เพราะบางโรคปล่อยไว้ก็หายเองได้ แต่บางโรคต้องรีบรักษาด่วนก่อนจะมีผลกระทบกับสายตาของลูกน้อย

ลูกตาแฉะจากอะไรได้บ้าง มาเช็คลิสต์สาเหตุที่พบบ่อยกัน

เมื่อเด็กทารกมีอาการตาแฉะ สิ่งแรกที่หมอจะนึกถึงและตรวจเช็คเป็นลำดับแรกๆ มีอยู่ไม่กี่สาเหตุหลัก ซึ่งแต่ละโรคจะมีลักษณะเฉพาะตัวที่พอจะช่วยให้เราแยกแยะเบื้องต้นได้ดังนี้

ท่อน้ำตาอุดตันแต่กำเนิด ปัญหาคลาสสิกของเด็กเล็ก

นี่คือสาเหตุอันดับหนึ่งของอาการตาแฉะในเด็กทารก ปกติแล้วท่อน้ำตาของทารกจะมีเยื่อบางๆ ปิดอยู่ปลายทางเมื่อคลอด และจะเปิดออกเองภายในไม่กี่สัปดาห์ แต่ถ้าเยื่อนี้ยังไม่เปิด น้ำตาที่ผลิตออกมาจึงระบายลงจมูกไม่ได้ เอ่อล้นออกมานอกตา ทำให้ลูกดูตาแฉะตลอดเวลา และมักจะมีขี้ตาเหนียวๆ ขาวๆ ร่วมด้วยเนื่องจากน้ำตาคั่งค้างกลายเป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรคอ่อนๆ

เยื่อบุตาอักเสบจากการติดเชื้อ ภัยเงียบที่ต้องรีบแยกโรค

หากลูกไม่ได้มีแค่ตาแฉะ แต่มีตาแดงร่วมด้วยอย่างชัดเจน หนังตาบวมเป่ง และมีขี้ตาข้นๆ สีเหลืองหรือสีเขียวไหลออกมาตลอดวัน แบบนี้ชวนให้นึกถึงการติดเชื้อ ซึ่งในเด็กทารกแรกเกิดอาจเกิดจากการติดเชื้อจากช่องคลอดของคุณแม่ขณะคลอด หรือเชื้อโรคทั่วไปหลังคลอด ซึ่งกลุ่มนี้ต้องให้หมอตรวจป้ายเชื้อเพื่อรักษาด้วยยาปฏิชีวนะอย่างเคร่งครัด

ขนตากลอกเข้าด้านใน ความระคายเคืองที่ทำให้ตาน้ำตาไหลพรั่งพรู

เด็กทารกบางคนมีโครงสร้างใบหน้าหรือไขมันใต้ผิวหนังบริเวณหัวตาหนา ทำให้ขนตาด้านล่างม้วนเข้าด้านในไปสีกับกระจกตาโดยตรง ลูกจะแสดงอาการกระพริบตาถี่ ขยี้ตา ตาแดง และตาแฉะตลอดเวลา เพราะน้ำตาไหลเพื่อตอบสนองต่อความระคายเคือง

ต้อหินแต่กำเนิด โรคหายากแต่อันตรายถึงชีวิตของดวงตา

แม้จะพบน้อยมาก แต่เป็นโรคที่หมอต้องระวังและตรวจคัดกรองเสมอ หากเด็กมีอาการตาแฉะ สู้แสงไม่ได้ หลับตาปี๋ตลอดเวลา และสังเกตเห็นว่าตาดำของลูกดูโตผิดปกติหรือขุ่นมัว ควรรีบพบจักษุแพทย์ทันที เพราะนี่คือภาวะความดันในลูกตาสูงที่เป็นอันตรายต่อการมองเห็นอย่างถาวร

วิธีสังเกตอาการเบื้องต้นที่บ้านก่อนมาพบแพทย์

ก่อนจะพามาหาหมอที่คลินิก คุณพ่อคุณแม่สามารถสังเกตรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ เพื่อเป็นเบาะแสสำคัญในการวินิจฉัย เช่น

• สังเกตว่าตาแฉะข้างเดียวหรือสองข้าง หากเป็นข้างเดียวบ่อยๆ มักนึกถึงท่อน้ำตาอุดตัน แต่ถ้าเป็นสองข้างร่วมกับตาแดงแจ๋ อาจเป็นการติดเชื้อ
• ดูลักษณะของขี้ตา ถ้าเป็นขี้ตาใสๆ หรือเหนียวขาวเล็กน้อยตอนตื่นนอน มักเกิดจากท่อน้ำตาตัน แต่ถ้าเป็นขี้ตาเขียวข้นและมีตลอดเวลา มักเป็นการอักเสบติดเชื้อ
• ตรวจดูความใสของกระจกตา ว่าตาดำยังดำสนิทดีไหม หรือมีฝ้าขาวขุ่นร่วมด้วยหรือไม่

วิธีรักษาตามผลการวินิจฉัย

เมื่อคุณพ่อคุณแม่พาลูกมาตรวจ หมอจะทำการวินิจฉัยแยกโรคโดยการตรวจตาอย่างละเอียด หากพบว่าเป็นท่อน้ำตาอุดตันธรรมดา ส่วนใหญ่หมอจะแนะนำวิธีนวดถุงน้ำตาบริเวณหัวตาอย่างถูกวิธีร่วมกับการเช็ดตาด้วยน้ำเกลือสะอาด ซึ่งร้อยละเก้าสิบอาการจะดีขึ้นและหายได้เองก่อนอายุครบหนึ่งขวบ แต่ถ้าเป็นการติดเชื้อหรือมีภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ หมอจะพิจารณาใช้ยาหยอดตาหรือยาป้ายตาที่มีส่วนผสมของยาปฏิชีวนะที่ปลอดภัยต่อเด็กเล็กอย่างเคร่งครัด