คุณแม่มือใหม่ต้องรู้: การถ่ายทอดเชื้อจากแม่สู่ลูกและแนวทางป้องกันเพื่อลูกน้อยปลอดภัย

ความกังวลใจของคุณแม่ตั้งครรภ์: กลัวลูกในท้องจะติดเชื้อ

เวลาตรวจเจอโรคติดต่อบางชนิดระหว่างตั้งครรภ์ สิ่งแรกที่หมอมักจะเห็นจากแววตาของคุณแม่คือความกังวลใจและความเครียดลึกๆ ว่าลูกน้อยในท้องจะเป็นอะไรไหม หมอเข้าใจดีครับว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องใหญ่สำหรับคนเป็นแม่ เพราะเราย่อมอยากปกป้องลูกให้ดีที่สุดตั้งแต่เขาอยู่ในครรภ์แล้ว

การถ่ายทอดเชื้อจากแม่สู่ลูกและแนวทางป้องกัน เป็นหัวข้อที่หมอมักจะใช้เวลาอธิบายให้คุณแม่ฟังนานเป็นพิเศษในห้องตรวจ เพราะความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องนี่แหละที่จะช่วยเปลี่ยนความกลัวให้กลายเป็นความพร้อมในการดูแลตัวเองและลูกน้อยครับ

โรคอะไรบ้างที่ติดต่อจากแม่สู่ลูกได้ และติดทางไหนบ้าง?

ก่อนที่เราจะไปดูวิธีป้องกัน หมออยากชวนทำความเข้าใจก่อนว่า เชื้อโรคมันเดินทางไปหาลูกได้อย่างไร โดยหลักๆ แล้ว การส่งต่อเชื้อจากคุณแม่สู่ลูกน้อยเกิดขึ้นได้ 3 ช่วงเวลาสำคัญ ดังนี้ครับ

• ช่วงอยู่ในครรภ์: เชื้อโรคบางชนิดสามารถเดินทางผ่านรกและสายสะดือจากเลือดแม่เข้าสู่ตัวลูกได้โดยตรง เช่น เชื้อซิฟิลิส หรือไวรัสบางชนิด
• ช่วงระหว่างคลอด: เป็นช่วงที่ลูกต้องผ่านช่องคลอดของคุณแม่ ทำให้มีโอกาสสัมผัสกับเลือดหรือสารคัดหลั่งที่มีเชื้อโรคปะปนอยู่ เช่น โรคไวรัสตับอักเสบบี หรือเอชไอวี
• ช่วงให้นมบุตร: น้ำนมแม่เป็นอาหารที่ดีที่สุด แต่ในบางโรค เชื้อโรคก็สามารถแฝงตัวมาทางน้ำนมได้ เช่น เอชไอวี หรือไวรัสตับอักเสบ

โรคติดเชื้อที่หมอพบบ่อยและต้องระวังเป็นพิเศษ

ในชีวิตประจำวันของการดูแลคนไข้ มีโรคหลักๆ อยู่ไม่กี่โรคที่เราให้ความสำคัญและต้องคัดกรองตั้งแต่ฝากครรภ์ครั้งแรก ได้แก่

• ไวรัสตับอักเสบบี: โรคนี้หากแม่มีเชื้อ สามารถติดต่อไปยังลูกได้ง่ายมากในช่วงคลอด แต่ข่าวดีคือเราป้องกันได้เกือบ 100 เปอร์เซ็นต์
• เอชไอวี (HIV): แม้คุณแม่จะติดเชื้อ แต่ถ้าทานยาต้านไวรัสสม่ำเสมอ โอกาสที่ลูกจะติดเชื้อลดลงจนแทบจะเป็นศูนย์
• ซิฟิลิสและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ: หากตรวจเจอและรีบรักษาด้วยยาปฏิชีวนะตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยตัดวงจรการติดเชื้อสู่ลูกได้ทันท่วงที

วิธีดูแลตัวเองและแนวทางป้องกันเพื่อลูกน้อยแข็งแรงปลอดภัย

หมอมักจะบอกคนไข้เสมอว่า การป้องกันไม่ได้แปลว่าเราต้องหวาดระแวง แต่เป็นการดูแลตัวเองอย่างมีสติและทำตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด แนวทางหลักๆ มีดังนี้ครับ

ฝากครรภ์เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้

การมาฝากครรภ์ตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยให้เราตรวจเลือดคัดกรองโรคได้ตั้งแต่ไตรมาสแรก ถ้าเจอโรคอะไรรีบรักษาได้ทันที ไม่ต้องรอให้สายเกินไป

กินยาและปฏิบัติตามนัดของหมออย่างเคร่งครัด

สำหรับคุณแม่ที่มีโรคประจำตัวหรือตรวจพบเชื้อระหว่างตั้งครรภ์ การทานยาต้านหรือยาฆ่าเชื้อตามที่หมอสั่งตรงเวลาสำคัญมาก เพราะนี่คือเกราะป้องกันลูกน้อยในครรภ์ที่ดีที่สุด

การวางแผนวิธีคลอดที่เหมาะสม

ในบางโรค เช่น เริมที่อวัยวะเพศ หรือเอชไอวี คุณหมออาจจะพิจารณาให้ใช้วิธีผ่าคลอดแทนการคลอดธรรมชาติ เพื่อลดการสัมผัสกับเชื้อโรคโดยตรงของเด็ก

การดูแลหลังคลอดและการฉีดวัคซีน

ทันทีที่น้องคลอดออกมา การได้รับวัคซีนและภูมิคุ้มกันสำเร็จรูป (ฮิวแมนอิมมูโนโกลบูลิน) ภายใน 24 ชั่วโมงแรก สำหรับกรณีแม่ที่เป็นไวรัสตับอักเสบบี ถือเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยล็อกไม่ให้เชื้อเข้าสู่ร่างกายลูกได้สำเร็จ

สรุปจากห้องตรวจหมอ

การรู้ว่าตัวเองมีเชื้อโรคบางอย่าง ไม่ได้แปลว่าลูกจะต้องติดเชื้อตามไปด้วยเสมอไปครับ เทคโนโลยีทางการแพทย์ในปัจจุบันก้าวหน้าไปมาก ขอเพียงแค่คุณแม่เปิดใจเข้ารับการฝากครรภ์ ตรวจคัดกรอง และร่วมมือกับคุณหมอในการรักษาอย่างต่อเนื่อง เราก็สามารถส่งต่อสุขภาพที่แข็งแรงจากอกแม่สู่ลูกน้อยได้อย่างปลอดภัยแน่นอนครับ