อุจจาระเปลี่ยนสี ลักษณะเปลี่ยนไป สัญญาณเตือนจากภาวะติดเชื้อปรสิตในลำไส้ที่ส่งผลต่อร่างกาย

ช่วงนี้หลายคนอาจจะสังเกตเห็นความผิดปกติเวลาเข้าห้องน้ำ อุจจาระเริ่มมีหน้าตาแปลกไป สีเพี้ยนจากเดิม หรือมีอาการท้องเสียเรื้อรังแบบหาสาเหตุไม่เจอ เวลาที่คนไข้มาเล่าอาการให้ฟังที่ห้องตรวจ หมอมักจะชวนคุยลึกไปถึงเรื่องพฤติกรรมการกิน เพราะหนึ่งในผู้ร้ายเงียบที่ชอบแอบเข้ามาป่วนระบบทางเดินอาหารของเราก็คือเจ้าพวกปรสิตตัวจิ๋ว ที่จริงแล้ว ภาวะติดเชื้อปรสิตในลำไส้ที่ส่ง ผลกระทบโดยตรงต่อระบบย่อยอาหาร จนทำให้หน้าตาและสีสันของของเสียในร่างกายเราเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด

ปรสิตในลำไส้คืออะไร ทำไมถึงชอบแอบเข้ามาอาศัยอยู่ในท้องเรา?

เวลาพูดถึงพยาธิหรือปรสิต หลายคนมักจะนึกถึงเรื่องไกลตัว หรือคิดว่ายุคนี้เรากินอาหารสะอาดกันหมดแล้ว แต่ในความเป็นจริง เจ้าตัวจพวกนี้เล็ดลอดเข้าสู่ร่างกายเราได้ง่ายมาก ผ่านการกินอาหารสุกๆ ดิบๆ ผักสดผลไม้ที่ล้างไม่สะอาด หรือแม้แต่น้ำดื่มที่ไม่ผ่านการกรองที่ได้มาตรฐาน เมื่อพวกมันเดินทางเข้าสู่ลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่ จะเริ่มฝังตัวแย่งสารอาหาร สร้างความระคายเคือง และรบกวนกระบวนการดูดซึมตามธรรมชาติ จนทำให้การขับถ่ายของเราแปรปรวนไปหมด

ลักษณะและสีอุจจาระแบบไหน ที่ฟ้องว่ามีเจ้าตัวร้ายซ่อนอยู่?

เวลาที่ลำไส้เกิดการอักเสบจากการรุกรานของปรสิต กระบวนการย่อยและการสร้างอุจจาระจะรวนไปหมด ซึ่งความเปลี่ยนแปลงที่เราสังเกตได้ชัดเจนมักจะมีดังนี้

• อุจจาระเหลวเป็นน้ำหรือกึ่งเหลวเรื้อรัง: ปรสิตบางชนิด เช่น Giardia จะไปขัดขวางการดูดซึมไขมัน ทำให้เกิดอาการท้องเสีย ถ่ายเป็นน้ำมันลอย หรือมีกลิ่นเหม็นรุนแรงกว่าปกติ
• มีมูกเลือดปนมากับอุจจาระ: หากเป็นการติดเชื้อปรสิตบางกลุ่มที่ทำลายผนังลำไส้โดยตรง เช่น อะมีบ้า ผนังลำไส้จะเกิดแผล ทำให้มีเมือกใสหรือเลือดปนออกมากับอุจจาระเวลาเบ่ง
• สีอุจจาระซีดลงหรือเขียวเข้มผิดปกติ: เมื่ออาหารเคลื่อนตัวผ่านลำไส้เร็วเกินไป น้ำดีและสารเคมีในทางเดินอาหารจึงทำปฏิกิริยากับอุจจาระไม่ทัน ส่งผลให้สีอุจจาระเปลี่ยนจากสีน้ำตาลปกติ กลายเป็นสีเหลืองซีด สีเขียว หรือบางครั้งมีจุดสีขาวเล็กๆ ซึ่งอาจเป็นตัวอ่อนหรือปล้องของพยาธิ

อาการร่วมอื่นๆ ที่มักมาคู่กับอุจจาระผิดปกติ

นอกจากเรื่องการขับถ่ายแล้ว คนไข้ส่วนใหญ่ที่ตรวจพบการติดเชื้อ มักจะไม่ได้มาด้วยอาการท้องเสียอย่างเดียว แต่จะมีอาการจุกเสียด แน่นท้อง มีลมในท้องเยอะ ท้องอืดหลังมื้ออาหาร หรือบางคนอาจมีอาการคันยุกยิกบริเวณทวารหนักในช่วงกลางคืน น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ ทั้งที่กินเท่าเดิม หรือรู้สึกอ่อนเพลียเรื้อรังเพราะร่างกายขาดสารอาหารจากการที่ถูกเจ้าปรสิตแย่งไปกินหมด

วิธีตรวจวินิจฉัยและการรักษาจากแพทย์

ถ้าสงสัยว่าตัวเองกำลังเผชิญกับปัญหานี้อยู่ วิธีการตรวจที่แม่นยำที่สุดคือการนำตัวอย่างอุจจาระไปส่องกล้องจุลทรรศน์เพื่อหาไข่หรือตัวปรสิต บางกรณีอาจต้องตรวจเลือดร่วมด้วย เมื่อพบเชื้อที่แน่ชัดแล้ว แพทย์จะทำการจ่ายยาฆ่าพยาธิหรือยาปฏิชีวนะที่จำเพาะเจาะจงกับชนิดของปรสิตนั้นๆ สิ่งสำคัญคือต้องกินยาให้ครบตามโดสที่แพทย์สั่ง ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด แม้ว่าอาการท้องเสียจะหายไปแล้วก็ตาม เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อดื้อยาหรือหลงเหลือกลับมาเป็นซ้ำ

ปรับพฤติกรรมการกินอย่างไร ไม่ให้กลับมาติดเชื้อซ้ำ

เมื่อรักษาหายแล้ว การป้องกันไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำเป็นเรื่องที่สำคัญมาก หมอแนะนำให้ยึดหลักกินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือ ให้เป็นนิสัย หลีกเลี่ยงการกินเนื้อสัตว์ดิบๆ หรือสุกๆ ดิบๆ เช่น ลาบ ก้อย ซูชิบางประเภท หรือผักสดที่ไม่มั่นใจเรื่องความสะอาด ดื่มน้ำสะอาดที่ผ่านการต้มสุกหรือกรองอย่างดี และหมั่นล้างมือก่อนกินอาหารทุกครั้ง เพื่อตัดวงจรชีวิตของปรสิตไม่ให้กลับมาทำร้ายลำไส้ของเราได้อีก