เมื่อร่างกายเริ่มเหนื่อยหอบ: ทำความรู้จักการใช้อุปกรณ์ช่วยหายใจและการให้ออกซิเจน

หายใจไม่อิ่มจนต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ เรื่องนี้หมออยากให้เข้าใจ

เวลาเราเห็นข่าวหรือได้ยินเรื่องคนไข้ในไอซียูที่ต้องใส่เครื่องช่วยหายใจ หลายคนอาจจะรู้สึกกลัวหรือกังวล แต่ในมุมมองของหมอ นี่คือหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่ช่วยยื้อชีวิตและให้เวลาร่างกายได้ฟื้นฟูตัวเอง ในกรณีที่คนไข้มีอาการป่วยหนักจนปอดไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ การใช้อุปกรณ์ช่วยหายใจและการให้ออกซิเจนจึงเป็นขั้นตอนที่ไม่ควรปฏิเสธเมื่อถึงเวลาจำเป็น

ออกซิเจนทางสายจมูก: ด่านแรกของการเติมพลังให้ปอด

เมื่อระดับออกซิเจนในเลือดเริ่มตก หรือคนไข้เริ่มมีอาการเหนื่อยหอบจากการติดเชื้อหรือโรคปอด หมอจะเริ่มจากการให้ทางสายยางเล็กๆ ที่เรียกว่า Nasal Cannula ซึ่งเป็นวิธีที่ง่ายและสะดวกที่สุด เพื่อเพิ่มความเข้มข้นของออกซิเจนให้ร่างกายนำไปใช้ได้ทันที วิธีนี้ช่วยให้คนไข้ยังคงพูดคุยหรือกินอาหารได้ตามปกติ เหมาะกับเคสที่ไม่รุนแรงมากนัก

หน้ากากออกซิเจนความเข้มข้นสูง: เมื่อจมูกเริ่มไม่พอ

หากอาการเหนื่อยยังไม่ดีขึ้น หมอจะเปลี่ยนมาใช้หน้ากากออกซิเจนที่มีถุงพัก (Non-rebreather mask) ซึ่งวิธีนี้จะช่วยอัดออกซิเจนให้เข้าสู่ปอดได้มากขึ้นและแม่นยำขึ้น หน้ากากแบบนี้จะครอบจมูกและปาก ทำให้คนไข้ได้รับออกซิเจนในปริมาณที่สูงขึ้น ซึ่งมักใช้ในระยะสั้นเพื่อดูการตอบสนองก่อนที่อาการจะทรุดลง

เครื่องช่วยหายใจแรงดันบวก: ทางเลือกก่อนต้องใส่ท่อ

ในปัจจุบันเรามีเครื่องช่วยหายใจชนิดไม่รุกล้ำ (BiPAP หรือ CPAP) ที่ช่วยดันอากาศและออกซิเจนเข้าไปในปอดด้วยแรงดันผ่านหน้ากากที่แนบสนิทกับใบหน้า ข้อดีคือช่วยลดภาระการทำงานของกล้ามเนื้อหายใจได้มาก และช่วยเปิดถุงลมปอดที่แฟบอยู่ให้กลับมาทำงานได้อีกครั้ง ช่วยให้คนไข้หลายรายไม่ต้องไปถึงขั้นใส่ท่อช่วยหายใจ

ทำไมต้องใส่ท่อช่วยหายใจ เมื่ออาการมาถึงจุดวิกฤต

การใส่ท่อช่วยหายใจ (Endotracheal Intubation) คือขั้นตอนที่หมอต้องนำท่อผ่านช่องคอลงไปถึงหลอดลม เพื่อควบคุมการหายใจโดยตรงผ่านเครื่องช่วยหายใจแบบเต็มรูปแบบ แม้คนไข้จะดูน่ากลัวและต้องให้ยานอนหลับเพื่อให้คนไข้ไม่รู้สึกเจ็บหรือตื่นตระหนก แต่หมอขอเน้นย้ำว่า นี่คือวิธีที่ปลอดภัยที่สุดเมื่อปอดของคุณทำงานไม่ไหวแล้วจริงๆ เพื่อให้ร่างกายได้รับออกซิเจนอย่างเพียงพอไปเลี้ยงสมองและอวัยวะสำคัญจนกว่าอาการอักเสบจะทุเลาลง

การดูแลและการหย่าเครื่องช่วยหายใจ

เมื่ออาการของคนไข้เริ่มดีขึ้น ปอดเริ่มแข็งแรงขึ้น หมอจะทำการประเมินและค่อยๆ ลดระดับการช่วยเหลือจากเครื่องลง หรือที่พวกเราเรียกว่าการหย่าเครื่อง (Weaning) โดยหมอจะค่อยๆ ปรับให้คนไข้ฝึกหายใจเองทีละน้อยจนกระทั่งสามารถถอดเครื่องและท่อออกได้ ซึ่งขั้นตอนนี้ต้องอาศัยความร่วมมือและกำลังใจของทั้งคนไข้และครอบครัวเป็นอย่างมาก