น้ำหนักตัวเกินกับข้อเข่าเสื่อม ทำไมกิโลกรัมที่เพิ่มขึ้นถึงทำร้ายข้อเข่าเราขนาดนั้น

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาบ่นเรื่องปวดเข่าในห้องตรวจ สิ่งแรกๆ ที่หมอมักจะชวนคุยด้วยเสมอคือเรื่องของตัวเลขบนตาชั่ง หลายคนอาจจะยังไม่รู้ว่าน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นเพียงนิดหน่อย ส่งผลมหาศาลต่อข้อเข่าของเรามากกว่าที่คิด จนทำให้หลายคนต้องเผชิญกับปัญหาข้อเข่าเสื่อมก่อนวัยอันควร

กิโลกรัมที่เกินบนตาชั่ง คือภาระมหาศาลของข้อเข่า

หลายคนอาจสงสัยว่า ทำไมเวลาอ้วนขึ้น ถึงต้องมาลงที่เข่าตลอด เรื่องนี้มีคำอธิบายทางกลไกฟิสิกส์และสรีรวิทยาที่ชัดเจน เวลาที่เราเดิน วิ่ง หรือแม้แต่ลุกขึ้นยืน แรงกดที่กระทำลงบนข้อเข่าไม่ได้เท่ากับน้ำหนักตัวจริงๆ แต่กลับมีค่ามากกว่านั้นหลายเท่าตัว

ความลับของแรงโน้มถ่วงที่เข่าต้องแบกรับในทุกย่างก้าว

เวลาที่เราเดินปกติ แรงกดทับที่ข้อเข่าจะสูงถึงประมาณ 3 ถึง 4 เท่าของน้ำหนักตัว ยิ่งถ้าเราเดินขึ้นบันไดหรือก้าวลงจากที่สูง แรงกดนี้อาจพุ่งสูงขึ้นไปถึง 5 ถึง 6 เท่าเลยทีเดียว ลองนึกภาพตามง่ายๆ ว่า ถ้าเรามีน้ำหนักเกินมาตรฐานไปแค่ 5 กิโลกรัม ทุกครั้งที่เราก้าวเดิน ข้อเข่าข้างเดียวของเราจะต้องแบกรับแรงกดที่เพิ่มขึ้นถึง 15 ถึง 20 กิโลกรัมโดยไม่รู้ตัว

กลไกการทำลายข้อเข่าจากภาวะน้ำหนักตัวเกิน

ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะน้ำหนักตัวไม่ได้ส่งผลแค่เรื่องของภาระทางกายภาพเท่านั้น แต่ยังมีเรื่องของสารเคมีในร่างกายเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย เมื่อไขมันสะสมในร่างกายมีปริมาณมากเกินไป เนื้อเยื่อไขมันเหล่านี้ไม่ได้แค่นอนนิ่งๆ แต่มมันยังทำหน้าที่หลั่งสารอักเสบออกมาในกระแสเลือด ซึ่งสารอักเสบเหล่านี้เปรียบเสมือนตัวการร้ายที่คอยกัดเซาะทำลายผิวอ่อนของกระดูกข้อเข่าให้อ่อนแอลงเรื่อยๆ จนเกิดการสึกหรอเร็วกว่าปกติ

สัญญาณเตือนจากเข่า เมื่อน้ำหนักเริ่มเกินพิกัด

ข้อเข่าของเรามีความอึดถึกทนระดับหนึ่ง แต่มันก็มีขีดจำกัด หากเริ่มมีอาการเหล่านี้แปลว่าข้อเข่าเริ่มส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือแล้ว

• มีเสียงดังกรอบแกรบในเข่าเวลาขยับตัวลุกนั่ง
• รู้สึกปวดตึงข้อเข่าช่วงตื่นนอนตอนเช้าหรือหลังนั่งนานๆ
• ปวดแปล๊บที่เข่าเวลาเดินขึ้นบันไดหรือแบกของหนัก
• ข้อเข่าบวมหรือรู้สึกอุ่นๆ บริเวณข้อต่อหลังจากใช้งาน

วิธีดูแลข้อเข่าและการจัดการน้ำหนักเพื่อลดแรงกระแทก

ข่าวดีคือความเสียหายของข้อเข่าจากน้ำหนักเกินสามารถชะลอและบรรเทาได้ การลดน้ำหนักเพียงเล็กน้อยก็ช่วยลดภาระให้ข้อเข่าลงได้มหาศาลแล้ว ลองเริ่มจากการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทีละน้อย

• เลือกออกกำลังกายแรงกระแทกต่ำ: เช่น การว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน หรือเดินเร็ว เพื่อเลี่ยงการกระโดดหรือวิ่งที่ทำร้ายข้อเข่า
• เน้นควบคุมอาหาร: การลดน้ำหนัก 80 เปอร์เซ็นต์มาจากการเลือกกิน หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูปและของทอด
• บริหารกล้ามเนื้อรอบเข่า: การสร้างความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อต้นขาจะช่วยพยุงและแบ่งเบาภาระของข้อเข่าได้ดีขึ้น

การดูแลข้อเข่าตั้งแต่วันนี้ ไม่ใช่แค่เรื่องของความสวยงามตามเกณฑ์มาตรฐาน แต่เป็นการถนอมอวัยวะชิ้นสำคัญที่จะต้องพาเราเดินไปข้างหน้าในทุกๆ วัน หากเริ่มรู้สึกเจ็บเรื้อรัง การเข้ามาปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินสภาพข้อเข่าและรับคำแนะนำที่ถูกต้องจึงเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด