การจัดการและทำความสะอาดแผลเบาหวาน: คู่มือดูแลแผลที่บ้านฉบับเข้าใจง่ายจากหมอ

เวลาเจอคนไข้โรคเบาหวานเดินเข้ามาที่คลินิกพร้อมกับแผลที่เท้า สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะเห็นบ่อยๆ คือความกังวลและความกลัวว่าแผลจะไม่หาย เพราะโรคเบาหวานทำให้เลือดไปเลี้ยงที่ปลายประสาทและผิวหนังได้น้อยลง แถมภูมิต้านทานยังต่ำกว่าคนทั่วไป ทำให้แผลหายช้าและติดเชื้อง่ายกว่าปกติ แต่ไม่ต้องตกใจไปครับ วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังถึงวิธีการจัดการและทำความสะอาดแผลเบาหวานที่ถูกต้อง เพื่อช่วยให้แผลหายเร็วและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง

ทำไมแผลเบาหวานถึงเรื่องใหญ่ และทำไมต้องดูแลเป็นพิเศษ?

ก่อนจะไปดูวิธีทำแผล เรามาทำความเข้าใจกันก่อนว่าทำไมแผลเล็กๆ ของคนเบาหวานถึงลุกลามได้ง่าย คนที่เป็นเบาหวานเป็นเวลานานมักจะมีปัญหาปลายประสาทเสื่อม ทำให้เวลาเกิดแผล เช่น โดนรองเท้ากัด เหยียบเศษแก้ว หรือโดนของมีคม จะไม่รู้สึกเจ็บ กว่าจะรู้ตัวแผลก็ลึกและอักเสบไปมากแล้ว ประกอบกับระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงปรี๊ด เป็นอาหารชั้นดีของแบคทีเรีย ทำให้เชื้อโรคเจริญเติบโตได้ดีมากๆ นั่นคือเหตุผลว่าทำไมการหมั่นสำรวจเท้าทุกวันและการทำความสะอาดแผลอย่างถูกวิธีจึงเป็นเรื่องที่มองข้ามไม่ได้เลย

อุปกรณ์ทำแผลที่บ้านต้องมีอะไรบ้าง?

เวลาจะล้างแผลที่บ้าน หมอไม่อยากให้ใช้อะไรตามมีตามเกิดนะครับ เราต้องเตรียมอุปกรณ์ให้สะอาดและปลอดภัยจริงๆ ดังนี้

• น้ำเกลือล้างแผล (Normal Saline 0.9%) ห้ามใช้แอลกอฮอล์เข้มข้นล้างแผลเด็ดขาดเพราะจะไปทำลายเนื้อเยื่อดี
• ผ้าก๊อซปราศจากเชื้อ (Sterile Gauze)
• สำลีหรือก้านสำลี
• พลาสเตอร์ทางการแพทย์แบบระบายอากาศได้ดี
• ถุงมือยางที่สะอาด
• ยาทาฆ่าเชื้อตามที่แพทย์สั่ง (ถ้ามี)

ขั้นตอนล้างแผลเบาหวานด้วยตัวเองอย่างถูกวิธี

เมื่อเตรียมของพร้อมแล้ว มาเริ่มขั้นตอนการทำความสะอาดแผลกันทีละสเต็ปเลยครับ

ล้างมือให้สะอาดก่อนทุกครั้ง

เรื่องนี้สำคัญที่สุด ก่อนที่เราจะไปยุ่งกับแผล ต้องล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดให้เกลี้ยง หรือสวมถุงมือยาง เพื่อไม่ให้เชื้อโรคจากมือเราเข้าไปซ้ำเติมแผล

แกะผ้าปิดแผลเก่าออกเบาๆ

ค่อยๆ ลอกผ้าก๊อซเก่าออก ถ้ามันแห้งและติดแผล ให้ใช้น้ำเกลือหยอดลงไปให้ชุ่มก่อนค่อยๆ ดึงออก ห้ามดึงแรงเด็ดขาดเพราะจะทำให้เนื้อเยื่อที่กำลังสร้างตัวฉีกขาดและเลือดออก

ใช้น้ำเกลืองล้างทำความสะอาดแผล

เทน้ำเกลือล้างแผลราดลงบนแผลโดยตรงเพื่อชะล้างสิ่งสกปรกและหนองออก ใช้ผ้าก๊อซสะอาดเช็ดเบาๆ จากด้านในวนออกด้านนอก ห้ามถูแรงๆ เด็ดขาด

ซับแผลให้แห้งและปิดแผลใหม่

ใช้ผ้าก๊อซแห้งซับบริเวณรอบแผลเบาๆ ให้แห้งสนิท จากนั้นปิดด้วยผ้าก๊อซผืนใหม่แล้วปิดทับด้วยพลาสเตอร์ให้เรียบร้อย ระวังอย่าปิดแน่นเกินไปจนแผลอับชื้น

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ต้องรีบมาหาหมอ?

แม้เราจะดูแลทำความสะอาดแผลอย่างดีแค่ไหน แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้เกิดขึ้น แปลว่าแผลเริ่มมีปัญหาใหญ่แล้ว รีบมาพบแพทย์ด่วนที่สุดครับ

• แผลมีอาการบวม แดง ร้อน รอบๆ แผลขยายวงกว้างขึ้น
• มีหนองไหลออกมาจากแผล หรือมีกลิ่นเหม็นเน่า
• มีไข้หนาวสั่น อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
• เส้นเลือดดำบริเวณแผลปูดโป่ง หรือมีอาการชาลามมากขึ้น

สุดท้ายนี้ หมออยากฝากไว้ว่า การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติควบคู่ไปกับการจัดการและทำความสะอาดแผลเบาหวานอย่างสม่ำเสมอ คือหัวใจสำคัญที่จะทำให้แผลหายไวและกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติครับ