คู่มือคุณแม่มือใหม่: การแปลผลตรวจเลือดและการคำนวณอายุครรภ์เบื้องต้นด้วยตัวเอง

เวลาที่ตรวจเจอขีดสองขีดบนที่ตรวจครรภ์ ความรู้สึกแรกมักจะเป็นความตื่นเต้นปนกับความกังวลว่า เจ้าตัวเล็กในท้องจะแข็งแรงดีไหม และตอนนี้อายุครรภ์เราได้กี่สัปดาห์แล้ว พอไปหาคุณหมอแล้วได้กระดาษใบน้อยที่มีตัวเลขผลตรวจเลือดกับศัพท์แพทย์มายั้วเยี้ย หลายคนคงแอบมึนงงว่านี่คืออะไรกันแน่ วันนี้ผมเลยอยากชวนมานั่งคุยกันสบายๆ ถึงวิธีถอดรหัสผลตรวจเลือดและการคำนวณอายุครรภ์แบบเข้าใจง่าย เหมือนเล่าให้ฟังที่ห้องตรวจครับ

วันที่คุณแม่ควรรู้: วิธีนับอายุครรภ์แบบแพทย์แผนปัจจุบัน

การคำนวณอายุครรภ์ไม่ได้เริ่มนับจากวันที่ปฏิสนธิหรือวันที่ไข่ตกอย่างที่หลายคนเข้าใจนะครับ แต่เราจะนับจากวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย (LMP - Last Menstrual Period) เพราะเป็นวันที่สังเกตได้ชัดเจนที่สุด

หลักการคำนวณง่ายๆ มีดังนี้ครับ

• ถ้ารอบเดือนมาสม่ำเสมอทุก 28 วัน ให้เอาวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้ายเป็นจุดเริ่มต้น
• นับจำนวนสัปดาห์และวันที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน
• ในทางการแพทย์ การตั้งครรภ์จะกินเวลาประมาณ 40 สัปดาห์ หรือ 280 วัน โดยนับรวมช่วงที่เรายังไม่ได้ตั้งครรภ์จริงๆ ไปด้วยประมาณ 2 สัปดาห์แรกของรอบเดือนนั้นเอง

เมื่อประจำเดือนมาไม่ตรง: การคำนวณอายุครรภ์ด้วยอัลตร้าซาวด์

สำหรับคุณแม่ที่จำวันประจำเดือนรอบสุดท้ายไม่ได้ หรือรอบเดือนมาไม่สม่ำเสมอ การมานั่งนับตามปฏิทินคงจะไม่แม่นยำ ทางออกที่ดีที่สุดคือการให้เครื่องอัลตร้าซาวด์ช่วยตรวจวัดขนาดตัวของน้องในครรภ์

ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการอัลตร้าซาวด์เพื่อกำหนดอายุครรภ์ที่แม่นยำที่สุดคือช่วงไตรมาสแรก (อายุครรภ์ประมาณ 8 ถึง 12 สัปดาห์) เพราะตัวอ่อนในช่วงนี้จะโตในอัตราที่ใกล้เคียงกันทุกคน ความคลาดเคลื่อนจะมีแค่ไม่กี่วันเท่านั้น ทำให้เราได้วันกำหนดคลอดที่น่าเชื่อถือที่สุดครับ

ถอดรหัสผลตรวจเลือดตัวแรก: ค่าฮอร์โมน HCG บอกอะไรเราได้บ้าง

พอฝากครรภ์ คุณหม่อมักจะสั่งเจาะเลือดเพื่อตรวจหาฮอร์โมนตัวสำคัญที่มีชื่อว่า hCG (Human Chorionic Gonadotropin) หรือที่หลายคนเรียกว่าฮอร์โมนตั้งครรภ์

ฮอร์โมนตัวนี้สร้างมาจากรกที่กำลังก่อตัวขึ้น หน้าที่หลักคือส่งสัญญาณบอกร่างกายว่าเรากำลังท้อง และไปยับยั้งไม่ให้ประจำเดือนมาอีก ค่า hCG นี้จะเพิ่มขึ้นสูงอย่างรวดเร็วในช่วงแรกของการตั้งครรภ์ โดยจะเพิ่มขึ้นเป็นเท่าตัวทุกๆ 48 ถึง 72 ชั่วโมง

แปลผลตัวเลข hCG แบบเข้าใจง่าย ไม่ปวดหัว

เวลาเห็นผลตรวจเลือดแล้วเจอตัวเลขหลักร้อย หลักพัน หรือหลักหมื่น ไม่ต้องตกใจไปครับ ค่า hCG ไม่มีมาตรฐานตายตัวว่ากี่สัปดาห์ต้องเท่านี้เป๊ะๆ เพราะช่วงกว้างของค่าปกติมันค่อนข้างกว้างมาก

สิ่งที่คุณหมอให้ความสำคัญจริงๆ มีอยู่สองเรื่องหลักคือ

• การตั้งครรภ์ดำเนินอยู่จริงไหม: ถ้าเจอค่า hCG สูงกว่าเกณฑ์เริ่มต้น ก็แปลว่ามีการฝังตัวของตัวอ่อนเกิดขึ้นแล้ว
• อัตราการเพิ่มขึ้นของฮอร์โมน: การเจาะเลือดตรวจซ้ำห่างกัน 48 ชั่วโมงแล้วเห็นค่าเพิ่มขึ้นในเกณฑ์ปกติ เป็นสัญญาณที่ดีว่าน้องกำลังเติบโตอย่างเหมาะสม

เช็กสุขภาพภาพรวม: ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดและกรุ๊ปเลือด

นอกจากฮอร์โมนตั้งครรภ์แล้ว ในการเจาะเลือดครั้งแรกคุณหมอจะตรวจดูเรื่องสุขภาพของคุณแม่โดยรวมด้วย ซึ่งมีผลตรวจสำคัญที่ต้องทำความเข้าใจดังนี้ครับ

ผลตรวจความเข้มข้นของเลือดเพื่อดูภาวะโลหิตจาง

คุณแม่ตั้งครรภ์ต้องการเลือดมากกว่าปกติเพื่อไปเลี้ยงลูกน้อยในครรภ์ ถ้าผลตรวจออกมาว่าค่าฮีโมโกลบิน (Hemoglobin) หรือฮีมาโตคริต (Hematocrit) ต่ำกว่าเกณฑ์ คุณหมอจะวินิจฉัยว่าเป็นภาวะซีด ซึ่งต้องรีบเสริมธาตุเหล็กเพื่อป้องกันความเสี่ยงเรื่องคลอดก่อนกำหนดหรือน้ำหนักตัวเด็กน้อยกว่าเกณฑ์

การเช็กหมู่เลือดและโรคติดต่อ

การรู้กรุ๊ปเลือดและประเภทอาร์เอส (Rh) เป็นเรื่องจำเป็นเผื่อกรณีฉุกเฉิน นอกจากนี้ยังมีการตรวจคัดกรองโรคติดต่อที่อาจถ่ายทอดสู่ลูกได้ เช่น ซิฟิลิส ไวรัสตับอักเสบบี และเอชไอวี เพื่อให้คุณหมอสามารถวางแผนดูแลรักษาและป้องกันไม่ให้เชื้อโรคส่งต่อไปถึงลูกน้อยได้อย่างทันท่วงที

การอ่านผลตรวจเลือดและการคำนวณอายุครรภ์อาจจะดูมีรายละเอียดเยอะในช่วงแรก แต่เมื่อเราเข้าใจหลักการเบื้องต้นแล้ว ความกังวลก็จะลดลงไปมากครับ สิ่งสำคัญที่สุดคือการมาพบแพทย์ตามนัด สังเกตอาการตัวเองอย่างสม่ำเสมอ และพักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อสุขภาพครรภ์ที่แข็งแรงปลอดภัยทั้งคุณแม่และลูกน้อยครับ