ลูกนอนกรนและสะดุ้งตื่นบ่อย สัญญาณเตือนภัยของภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น

หลายครั้งที่คุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาปรึกษาที่คลินิก ด้วยปัญหาว่าลูกนอนกรนเสียงดัง หรือมีอาการเหมือนหายใจไม่ออกตอนกลางคืน หลายคนอาจมองว่าเป็นเรื่องธรรมดาที่เด็กอ้วนจะนอนกรนแล้วมีเสียงดังฟี้ แต่อยากให้คุณพ่อคุณแม่ลองสังเกตให้ดีครับ เพราะอาการเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่เรื่องนอนกรนธรรมดา แต่อาจเป็นสัญญาณของภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดก ที่กำลังส่งผลเสียต่อสุขภาพและการเจริญเติบโตของลูกโดยที่เราไม่รู้ตัว

ทำไมเด็กอ้วนถึงเสี่ยงเป็นภาวะหยุดหายใจขณะหลับ?

เวลาที่เราพูดถึงโรคอ้วนในเด็ก หลายคนมักจะนึกถึงเรื่องน้ำหนักตัวที่เกินมาตรฐานหรือปัญหาเรื่องความมั่นใจ แต่ในทางการแพทย์ ไขมันไม่ได้สะสมอยู่แค่ที่หน้าท้องหรือต้นขาเท่านั้นครับ แต่มันสะสมอยู่รอบๆ ลำคอและเนื้อเยื่อทางเดินหายใจส่วนบนด้วย

เมื่อเด็กที่มีน้ำหนักตัวเกินนอนราบลง แรงโน้มถ่วงจะทำให้เนื้อเยื่อไขมันรอบคอไปเบียดและกดทับทางเดินหายใจให้แคบลง ประกอบกับกล้ามเนื้อในร่างกายที่จะคลายตัวมากขึ้นในยามหลับ ทางเดินหายใจที่แคบอยู่แล้วจึงปิดสนิทชั่วคราว ทำให้ลมหายใจไม่สามารถผ่านเข้าไปได้ สมองจึงต้องสั่งให้เด็กสะดุ้งตื่นขึ้นมาเฮือกหนึ่งเพื่อหายใจ แม้เด็กจะหลับต่อไปได้ทันทีจนจำไม่ได้ แต่เหตุการณ์แบบนี้เกิดขึ้นซ้ำๆ เป็นสิบๆ หรือร้อยครั้งต่อคืน

สัญญาณเตือนยามค่ำคืนที่ต้องรีบสังเกต

การสังเกตอาการของลูกในช่วงเวลากลางคืนเป็นสิ่งสำคัญมาก เพราะเด็กมักจะไม่รู้ตัวเลยว่าตัวเองนอนหลับไม่สนิท อาการที่พบได้บ่อยและควรสังเกตมีดังนี้

• นอนกรนเสียงดังสลับกับเงียบหายไปเหมือนหยุดหายใจ แล้วตามด้วยเสียงเฮือกหรือสำลัก
• นอนดิ้นมาก เหงื่อออกเยอะผิดปกติแม้จะเปิดแอร์เย็น
• ท่านอนแปลกๆ เช่น นอนหงายแล้วต้องแอ่นคอไปข้างหลังเพื่อเปิดทางเดินหายใจ
• ปัสสาวะรดที่นอนบ่อย ทั้งที่เคยฝึกจนเลิกไปแล้ว

ผลกระทบตอนกลางวันที่ลุกลามไปถึงการเรียนและพฤติกรรม

เมื่อคุณภาพการนอนในตอนกลางคืนแย่ลง สมองไม่ได้พักผ่อนอย่างเต็มที่ ฮอร์โมนการเจริญเติบโตหรือโกรทฮอร์โมนที่ควรจะหลั่งออกมาช่วงหลับลึกก็ทำงานได้ไม่เต็มที่ ส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันของเด็กอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

• ตื่นมาตอนเช้าด้วยความง่วงเหงาหาวนอน ไม่อยากตื่นไปโรงเรียน
• หงุดหงิดง่าย อารมณ์แปรปรวน ควบคุมอารมณ์ตัวเองได้ยากขึ้น
• สมาธิสั้นลง เรียนหนังสือไม่รู้เรื่อง ความจำแย่ลง ซึ่งบางครั้งอาจถูกเข้าใจผิดว่าเป็นโรคสมาธิสั้น
• น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง เพราะระดับฮอร์โมนที่ควบคุมความอิ่มและความหิวผิด

วิธีดูแลและการรักษาจากแพทย์

หากคุณพ่อคุณแม่สงสัยว่าลูกมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดก ควรพามาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียด การตรวจการนอนหลับหรือการทำ Sleep Test จะช่วยบอกความรุนแรงของโรคได้แม่นยำที่สุด

สำหรับการรักษาในเด็กที่เป็นโรคอ้วน เป้าหมายหลักคือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในครอบครัว ทั้งการควบคุมอาหารที่มีประโยชน์ ลดของหวานและไขมันส่วนเกิน พร้อมทั้งเพิ่มกิจกรรมทางกายที่เหมาะสม เพื่อลดน้ำหนักตัวและลดไขมันรอบคอ ในรายที่มีต่อมทอนซิลหรืออะดีนอยด์โตเป็นทุนเดิมร่วมด้วย แพทย์อาจพิจารณาเรื่องการผ่าตัดร่วมด้วยเพื่อให้ทางเดินหายใจโล่งขึ้น และในบางเคสที่มีอาการรุนแรง อาจจำเป็นต้องใช้เครื่องอัดอากาศแรงดันบวกขณะหายใจหรือ CPAP ในช่วงเวลานอนเพื่อช่วยให้ทางเดินหายใจเปิดกว้างตลอดคืน

การปล่อยให้ลูกนอนกรนและมีภาวะหยุดหายใจปล่อยไว้นานเกินไป ไม่เพียงแต่ทำให้พัฒนาการสะดุด แต่ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคความดันโลหิตสูงและโรคหัวใจในอนาคต การช่วยกันดูแลน้ำหนักตัวของลูกตั้งแต่วันนี้ จึงเป็นการลงทุนเพื่อสุขภาพที่ดีในระยะยาวที่คุ้มค่าที่สุดครับ