ไวรัสตับอักเสบชนิดดี: เรื่องตับที่คนมักเข้าใจผิดและวิธีดูแลตัวเองให้ปลอดภัย

เวลาที่ตรวจสุขภาพแล้วผลเลือดบอกว่ามีภูมิคุ้มกันไวรัสตับอักเสบบี บางคนก็โล่งใจ แต่พอมาเจอคำว่า ไวรัสตับอักเสบชนิดดี หลายคนเริ่มขมวดคิ้วสงสัยว่าตกลงมันคืออะไรกันแน่ เพราะในทางการแพทย์จริงๆ แล้ว ตัวอักษรภาษาอังกฤษที่ใช้เรียกเชื้อกลุ่มนี้คือ เอ บี ซี ดี และ อี ซึ่งแต่ละตัวพฤติกรรมและความรุนแรงไม่เหมือนกันเลย

ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้เรื่องโรคตับอยู่บ่อยๆ วันนี้ขอมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ว่าตกลงแล้วเรื่องราวของไวรัสตัวนี้เป็นอย่างไร ทำไมเราต้องให้ความสำคัญ และจะปกป้องตับของเราจากเจ้าเชื้อเหล่านี้ได้อย่างไรบ้าง

ทำความรู้จักไวรัสตับอักเสบแต่ละชนิด เพื่อไม่ให้จำสับสน

ก่อนจะเจาะลึก เรามาเคลียร์ความเข้าใจเรื่องชื่อเรียกกันก่อน เพราะในวงการแพทย์เราจะเรียกตามตัวอักษรภาษาอังกฤษ ไม่ได้เรียกว่าชนิดดีหรือชนิดร้ายตามภาษาพูดทั่วไป แต่คนไข้มักจะจำสับสนกันบ่อย

• ไวรัสตับอักเสบ เอ (A): ติดต่อทางอาหารและน้ำดื่ม มักมาแบบเฉียบพลัน ตัวเหลืองตาเหลืองพักผ่อนแล้วหายได้เองและมีภูมิคุ้มกันตลอดชีวิต
• ไวรัสตับอักเสบ บี (B): ติดต่อทางเลือดและเพศสัมพันธ์ น่ากลัวตรงที่อาจกลายเป็นเรื้อรังนำไปสู่ตับแข็งหรือมะเร็งตับ
• ไวรัสตับอักเสบ ซี (C): ติดต่อทางเลือดเป็นหลัก รุนแรงเรื้อรังได้ดีพอๆ กับชนิดบี แต่ปัจจุบันมียาหายขาดแล้ว
• ไวรัสตับอักเสบ ดี (D): เป็นเชื้อที่แปลกเพราะจะก่อโรคได้ก็ต่อเมื่อคนๆ นั้นมีเชื้อไวรัสตับอักเสบบีอยู่ในตัวอยู่แล้วเท่านั้น
• ไวรัสตับอักเสบ อี (E): คล้ายชนิดเอ ติดต่อทางน้ำและอาหาร แต่มักอันตรายเป็นพิเศษในหญิงตั้งครรภ์

เมื่อไหร่ที่เราควรสงสัยว่าตับกำลังมีปัญหา

ตับเป็นอวัยวะที่อดทนมาก ต่อให้เริ่มอักเสบหรือเสียหายแค่ไหนก็มักจะไม่มีเสียงร้องเรียน จนกว่าจะลุกลามไปมากแล้ว อาการเตือนภัยที่หมออยากให้สังเกตตัวเองมีดังนี้

• รู้สึกเพลียเรื้อรัง นอนเท่าไหร่ก็ไม่พอ
• เบื่ออาหาร คลื่นไส้เวลาเห็นอาหารมันๆ
• จุกแน่นชายโครงขวา ซึ่งเป็นตำแหน่งของตับ
• ปัสสาวะมีสีเข้มจัดเหมือนน้ำชา
• ตาเหลือง ตัวเหลือง หรือมีอาการคันตามผิวหนังโดยไม่ทราบสาเหตุ

ตรวจเลือดเช็กสถานะตับ ตรวจอะไรบ้างและแปลผลอย่างไร

เวลามาหาหมอแล้วอยากรู้ว่าตับปลอดภัยดีไหม เราไม่ได้ตรวจแค่ค่าการอักเสบของเซลล์ตับอย่าง AST และ ALT เท่านั้น แต่ถ้าเป็นการคัดกรองไวรัส เราจะต้องเจาะเลือดดูสารพันธุกรรมหรือภูมิคุ้มกันเฉพาะตัว เพื่อแยกให้ออกว่าตอนนี้ร่างกายเราอยู่ในสถานะไหน

หากผลตรวจออกมาว่ามีภูมิคุ้มกันแล้ว แปลว่าเคยได้รับเชื้อในอดีตหรือเคยฉีดวัคซีนและร่างกายจัดการได้เรียบร้อย แต่ถ้าผลบอกว่ายังไม่มีภูมิและไม่มีเชื้อ ก็ถือเป็นจังหวะที่ดีในการฉีดวัคซีนป้องกันไว้เนิ่นๆ

วิธีดูแลตับให้แข็งแรงห่างไกลจากไวรัสร้าย

การปกป้องตับไม่ใช่เรื่องยาก แต่ต้องอาศัยวินัยในชีวิตประจำวัน เริ่มต้นจากการระวังเรื่องอาหารการกิน ดื่มน้ำสะอาด ทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ๆ ใช้ช้อนกลางทุกครั้งเมื่อทานร่วมกับผู้อื่น

สำหรับเรื่องเพศสัมพันธ์ การใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งคือเกราะป้องกันเชื้อที่ติดต่อทางเลือดและสารคัดหลอดเลือดได้ดีที่สุด และที่สำคัญที่สุดคือ หลีกเลี่ยงการใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น รวมถึงการไปสักหรือเจาะตามร่างกายในร้านที่ไม่ได้มาตรฐานความสะอาด

คำถามยอดฮิตจากห้องตรวจเรื่องวัคซีนป้องกันตับอักเสบ

คนไข้หลายคนชอบถามว่า ถ้าอายุมากแล้วยังจำเป็นต้องฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบอีกไหม คำตอบคือ ถ้าตรวจเลือดแล้วพบว่ายังไม่มีภูมิคุ้มกัน การฉีดวัคซีนสะสมไว้ถือเป็นการลงทุนเพื่อสุขภาพที่คุ้มค่ามาก เพราะตับเป็นอวัยวะชิ้นเดียวที่เรามี ถ้าพังไปแล้วการรักษาค่อนข้างยุ่งยากและมีค่าใช้จ่ายสูง การป้องกันไว้ก่อนจึงเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดเสมอ