ทำไมการชมหรือให้รางวัลถึงสำคัญต่อลูกมากกว่าที่คิด: ผลเสียจากการขาดการเสริมแรงทางบวกที่เหมาะสม

ลูกโตมาด้วยความรู้สึกไม่มั่นใจหรือเปล่า ถ้าเรามองข้ามสิ่งเล็กน้อยที่เขาทำได้ดี

คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักจะเผลอโฟกัสไปที่ข้อผิดพลาดของลูกมากกว่าความสำเร็จเล็กๆ น้อยๆ ในแต่ละวัน เรามักจะบ่นเวลาลูกทำบ้านรก หรือดุเวลาที่ลูกไม่ตั้งใจเรียน แต่บ่อยครั้งเรากลับมองข้ามหรือนิ่งเฉยเมื่อเขาเก็บของเล่นเองได้ หรือตั้งใจทำการบ้านจนเสร็จ สิ่งนี้เองที่เรียกว่า การขาดการเสริมแรงทางบวกที่เหมาะสม ซึ่งหากปล่อยทิ้งไว้นานเข้า จะกลายเป็นกำแพงกั้นความมั่นใจของเด็กอย่างคาดไม่ถึง

กลไกในสมองของเด็กเมื่อได้รับคำชมจากคนใกล้ชิด

เมื่อเด็กทำพฤติกรรมที่เหมาะสมแล้วได้รับคำชมหรือการตอบรับที่ดี สมองจะหลั่งสารแห่งความสุขออกมา ซึ่งเป็นการสร้างวงจรการเรียนรู้ว่าพฤติกรรมนั้นเป็นสิ่งที่ควรทำและจะส่งผลดีต่อตัวเขาเอง แต่หากเกิด การขาดการเสริมแรงทางบวกที่เหมาะสม สมองของเด็กจะขาดแรงจูงใจในการแสดงออกถึงพฤติกรรมที่ดีนั้นๆ เพราะเขารู้สึกว่าทำไปก็ไม่มีใครเห็น หรือทำไปก็ไม่มีความหมายอะไรขึ้นมา

สัญญาณเตือนเมื่อลูกขาดพลังบวกจากคนรอบข้าง

หลายครั้งเราอาจสังเกตเห็นพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปของลูกโดยไม่ทันตั้งตัว อาการเหล่านี้อาจเป็นผลพวงจากการที่เขาไม่ได้รับกำลังใจอย่างที่ควรจะเป็น:

• ลูกดูขาดความมั่นใจ ไม่กล้าตัดสินใจทำสิ่งใหม่
• พยายามเรียกร้องความสนใจด้วยวิธีที่ผิด หรือทำตัวดื้อรั้น
• มีแนวโน้มที่จะท้อถอยง่ายเมื่อเจออุปสรรคเพียงเล็กน้อย
• ไม่เห็นคุณค่าในสิ่งที่ตัวเองทำได้

วิธีปรับจูนการสื่อสารเพื่อเติมเต็มพลังบวกให้ลูก

การเสริมแรงทางบวกไม่ได้หมายถึงการต้องให้รางวัลเป็นสิ่งของชิ้นใหญ่เสมอไป แต่คือการเห็นคุณค่าในตัวเขาอย่างจริงใจ โดยสามารถเริ่มได้ดังนี้:

เจาะจงสิ่งที่ลูกทำดี ไม่ใช่แค่ชมลอยๆ

แทนที่จะพูดแค่คำว่า เก่งมาก ให้ลองเปลี่ยนเป็น การชมที่เจาะจง เช่น แม่ภูมิใจที่วันนี้ลูกตั้งใจทำการบ้านจนเสร็จทันเวลานะ ซึ่งการพูดแบบนี้จะช่วยให้เด็กรู้ว่าพฤติกรรมไหนที่ควรทำซ้ำ

ให้รางวัลทางใจด้วยเวลาและการรับฟัง

บางครั้งการสบตา การกอด หรือการให้เวลากับกิจกรรมที่เขาชอบ เป็นรางวัลที่ทรงพลังกว่าของเล่นราคาแพง การแสดงออกว่าเราพร้อมรับฟังและใส่ใจ คือการเสริมแรงทางบวกที่ยั่งยืนที่สุด

มองเห็นความพยายามมากกว่าผลลัพธ์สุดท้าย

แม้ผลงานของลูกอาจจะยังไม่สมบูรณ์แบบ แต่หากเขาพยายามอย่างเต็มที่แล้ว การชื่นชมในความพยายามจะช่วยสร้างนิสัยการเป็นคนสู้ชีวิตและไม่ยอมแพ้ต่ออุปสรรค

สร้างบรรยากาศแห่งความเข้าใจในครอบครัว

การแก้ไข การขาดการเสริมแรงทางบวกที่เหมาะสม เริ่มต้นได้ง่ายๆ จากการเปลี่ยนมุมมองของตัวเราเอง ลองตั้งโจทย์ในแต่ละวันว่าวันนี้ลูกทำอะไรดีบ้างแม้เพียงเรื่องเล็กน้อย แล้วเอ่ยปากชมเขาด้วยความจริงใจ เพราะการสร้างพื้นที่ปลอดภัยด้วยคำชม จะช่วยให้ลูกเติบโตขึ้นเป็นผู้ใหญ่ที่มีความมั่นใจและเห็นคุณค่าในตัวเองอย่างแท้จริง