คุณพ่อคุณแม่ต้องรู้: ภาวะธาตุเหล็กเกินพิษในทารก เมื่อลูกได้รับวิตามินเสริมเกินขนาด

ลูกกินวิตามินเสริมเยอะเกินไป อันตรายกว่าที่คิด

เวลาที่เราเลี้ยงลูกน้อย สิ่งสำคัญที่สุดคืออยากเห็นเขาเติบโตแข็งแรง สมบูรณ์ พัฒนาการสมวัย คุณพ่อคุณแม่หลายคนจึงมีความกังวลว่าลูกอาจได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ โดยเฉพาะธาตุเหล็กที่มีความสำคัญต่อการสร้างเม็ดเลือดและการพัฒนาสมอง ทำให้บางครั้งเผลอให้วิตามินรวมหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มีธาตุเหล็กเกินกว่าปริมาณที่ร่างกายเด็กเล็กจะรับไหว จนนำไปสู่ปัญหาใหญ่ที่หมออยากเตือนภัยกันในวันนี้

ทำความเข้าใจเรื่องธาตุเหล็กในตัวเจ้าตัวเล็ก

โดยธรรมชาติแล้ว ทารกที่ดื่มนมแม่หรือนมผงสูตรปกติ มักจะได้รับธาตุเหล็กในปริมาณที่เพียงพอต่อความต้องการในแต่ละวันอยู่แล้วครับ ร่างกายของเด็กมีความสามารถในการดูดซึมสารอาหารเหล่านี้ตามกลไกธรรมชาติ แต่ถ้าหากเราไปป้อนผลิตภัณฑ์เสริมธาตุเหล็กเข้มข้น หรือเผลอให้ลูกกินยาวิตามินของผู้ใหญ่เข้าไปโดยอุบัติเหตุ ปริมาณธาตุเหล็กจำนวนมากจะทะลักเข้าสู่ระบบทางเดินอาหารอย่างรวดเร็วเกินกว่าที่ร่างกายจะจัดการได้ทัน

เกิดอะไรขึ้นข้างในร่างกาย เมื่อธาตุเหล็กเกินขนาด

เมื่อปริมาณธาตุเหล็กสูงเกินไป มันไม่ได้แค่ผ่านร่างกายไปเฉยๆ นะครับ แต่ตัวธาตุเหล็กเองมีความเป็นกรดและมีฤทธิ์กัดกรองสูง ซึ่งจะเข้าไปทำลายเยื่อบุทางเดินอาหารของทารกโดยตรง ทำให้เกิดอาการอักเสบอย่างรุนแรง แผลในกระเพาะอาหาร และในกรณีที่ได้รับปริมาณมากๆ ธาตุเหล็กเหล่านี้จะซึมเข้าสู่กระแสเลือด กระจายไปสะสมตามอวัยวะสำคัญ เช่น ตับ หัวใจ และสมอง ส่งผลให้ระบบต่างๆ ในร่างกายรวนและล้มเหลวตามมาได้อย่างรวดเร็ว

ช่วง 24 ชั่วโมงแรกหลังได้รับยาเกินขนาด: สังเกตอาการอย่างไร

ความน่ากลัวของภาวะนี้คือ อาการจะแสดงออกเป็นขั้นตอนครับ ในช่วงวันแรกหลังจากที่เด็กได้รับธาตุเหล็กปริมาณสูงเกินไป มักจะเริ่มจากระบบทางเดินอาหารก่อน ลูกจะมีอาการอาเจียนอย่างรุนแรง บางครั้งอาเจียนเป็นเลือด ถ่ายเหลวเป็นน้ำหรือมีเลือดปน ปวดท้องจนร้องกวนงอแงไม่หยุด ตัวซูบซีด เหนื่อยง่าย และอาจมีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งถ้าคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นอาการเหล่านี้หลังลูกเผลอกินยาวิตามินเข้าไป ต้องรีบพามาโรงพยาบาลทันที ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด

สัญญาณเตือนระยะต่อมาที่อันตรายถึงชีวิต

หลังจากผ่านช่วงวันแรกไปแล้ว หลายคนอาจชะล่าใจเพราะเห็นว่าอาการอาเจียนดูเหมือนจะดีขึ้น แต่นั่นคือความเข้าใจผิดครั้งใหญ่ครับ เพราะในช่วงวันที่สองหรือสาม พิษของธาตุเหล็กจะเริ่มออกฤทธิ์ในระดับเซลล์และอวัยวะภายใน ลูกอาจเข้าสู่ภาวะความดันโลหิตต่ำ ช็อก ตับวาย ไตวาย และมีปัญหาการแข็งตัวของเลือด ซึ่งเป็นภาวะวิกฤตที่ต้องได้รับการดูแลรักษาจากแพทย์อย่างใกล้ชิดในหออภิบาลผู้ป่วยหนัก

วิธีรักษาของแพทย์เมื่อเกิดพิษจากธาตุเหล็ก

เมื่อเด็กมาถึงมือหมอในภาวะที่มีธาตุเหล็กเกินพิษ ทีมแพทย์จะต้องประเมินความรุนแรงทันที หากเพิ่งกินเข้าไปไม่นานอาจต้องล้างท้องเพื่อเอาตัวยาออกมาให้มากที่สุด นอกจากนี้ยังมีกระบวนการรักษาจำเพาะที่เรียกว่า การให้ยาขับธาตุเหล็ก (Chelation Therapy) ซึ่งยาตัวนี้จะเข้าไปจับกับธาตุเหล็กส่วนเกินในกระแสเลือด แล้วขับออกทางปัสสาวะ เพื่อลดความเสียหายที่จะเกิดขึ้นกับตับและหัวใจของเด็ก

วิธีป้องกันที่ดีที่สุดเพื่อความปลอดภัยของลูกน้อย

การป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์นี้ขึ้นเป็นสิ่งที่ดีที่สุดครับ ยาทุกชนิดและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกประเภทที่มีธาตุเหล็กผสมอยู่ ต้องเก็บให้พ้นมือเด็กอย่างแท้จริง ควรเก็บใส่ตู้ยาหรือชั้นวางที่ปิดมิดชิดและอยู่สูงเกินกว่าที่เด็กจะเอื้อมถึง อย่าเก็บบรรจุภัณฑ์ที่สีสันสดใสตลาดจนชวนให้เด็กเข้าใจผิดว่าเป็นขนมไว้ใกล้ตัว และเวลาจะให้ลูกกินวิตามินเสริมใดๆ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง เพื่อคำนวณโดสให้เหมาะสมกับน้ำหนักและช่วงวัยของลูกจริงๆ