ผลข้างเคียงระยะยาวของการใช้ยาสเตียรอยด์ชนิดพ่น: สิ่งที่คนไข้โรคหอบหืดและภูมิแพ้ควรรู้จากปากหมอ

เวลาที่หมอจ่ายยาสเตียรอยด์ชนิดพ่นให้คนไข้ที่เป็นโรคหอบหืดหรือภูมิแพ้จมูกอักเสบเรื้อรัง สิ่งแรกที่มักจะเห็นในแววตาของคนไข้คือความกังวล หลายคนรีบถามหมอทันทีว่า ยานี้มีสเตียรอยด์ใช่ไหม จะอันตรายไหม ใช้ระยะยาวตัวจะบวม หน้าจะกลม หรือกระดูกจะพรุนหรือเปล่า

หมอเข้าใจความรู้สึกนี้ดีครับ เพราะคำว่าสเตียรอยด์มักมาพร้อมกับภาพจำที่น่ากลัว แต่วันนี้หมออยากชวนมาทำความเข้าใจใหม่เกี่ยวกับ ผลข้างเคียงระยะยาวของการใช้ยาส ชนิดพ่นกันแบบเคลียร์ชัด เพื่อให้ทุกคนคลายความกังวลและใช้ยาได้อย่างมั่นใจและปลอดภัยที่สุด

ทำไมยาพ่นถึงปลอดภัยกว่ายากินที่คุณคิด

ก่อนอื่นเราต้องเข้าใจก่อนว่า ยาสเตียรอยด์ชนิดพ่นจมูกหรือพ่นคอ ถูกออกแบบมาให้ ออกฤทธิ์เฉพาะที่ คือบริเวณเยื่อบุทางเดินหายใจหรือหลอดลมที่มีปัญหา ปริมาณยาที่เข้าสู่กระแสเลือดจึงมีน้อยมาก มากจนตับและไตสามารถกำจัดออกได้แทบจะทันที ต่างจากการกินยาสเตียรอยด์เม็ดที่ยาจะกระจายไปทั่วร่างกาย

ดังนั้น เมื่อพูดถึง ผลข้างเคียงระยะยาวของการใช้ยาส แบบพ่น โอกาสที่จะเกิดอาการหนักๆ เช่น ตัวบวม หน้ากลม น้ำหนักขึ้น หรือกดการทำงานของต่อมหมวกไต จึงเกิดขึ้นได้น้อยมากๆ ยกเว้นแต่ในกรณีที่ใช้ยาในปริมาณที่สูงมากเกินขนาดติดต่อกันเป็นระยะเวลานานจริงๆ

อาการระคายเคืองและเสียงแหบที่พบได้บ่อย

แม้จะบอกว่ายาออกฤทธิ์เฉพาะที่ แต่บริเวณที่ยาพ่นสัมผัสโดยตรงคือปาก คอ และโพรงจมูก ทำให้เกิดผลข้างเคียงเฉพาะที่ (Local side effects) ที่หมอพบได้บ่อยในคนไข้ที่มา ผลข้างเคียงระยะยาวของการใช้ยาส กลุ่มนี้ ได้แก่

• อาการเสียงแหบ เจ็บคอ หรือระคายคอ: เกิดจากการสะสมของยาบริเวณสายเสียง
• เชื้อราในช่องปาก (Oral Candidiasis): เกิดขึ้นได้ถ้าใช้ยาพ่นทางปากแล้วไม่ยอมบ้วนปากและบ้วนคอ รวมถึงล้างหน้าหลังจากพ่นยาเสร็จ
• จมูกแห้ง เลือดกำเดาไหล หรือระคายเคืองในโพรงจมูก: มักเกิดจากการใช้ยาพ่นจมูกติดต่อกันนานเกินไปจนเยื่อบุจมูกบางลง

วิธีป้องกันเรื่องเหล่านี้ง่ายมากครับ หลังพ่นยาเสร็จทุกครั้ง ให้บ้วนปาก กลั้วคอ และดื่มน้ำตาม รวมถึงล้างหน้าให้สะอาด แค่นี้ก็ลดปัญหาเรื่องเสียงแหบและเชื้อราในช่องปากไปได้มากกว่าเก่งแล้ว

ความกังวลเรื่องกระดูกพรุนและเด็กตัวเตี้ย

นี่คือคำถามยอดฮิตจากคุณแม่ที่ลูกต้องพ่นยารักษาหอบหืด หรือคนไข้สูงอายุที่ต้องพ่นยาป้องกันอาการกำเริบทุกวัน หมอขออธิบายแบบนี้ครับว่า สำหรับยาพ่นจมูกหรือพ่นคอในขนาดมาตรฐานที่แพทย์สั่ง ผลกระทบต่อความหนาแน่นของกระดูกหรือการเจริญเติบโตของเด็กนั้นน้อยมากจนแทบไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ

แต่ถ้าถามว่ามีโอกาสเกิดขึ้นไหม คำตอบคืออาจเกิดขึ้นได้กับคนไข้บางรายที่ใช้ยาขนาดสูงมากๆ เป็นเวลาหลายปีติดต่อกัน โดยแพทย์ผู้ดูแลจะต้องคอยติดตามอาการและประเมินความจำเป็นอย่างใกล้ชิดเสมอ ดังนั้น การปรับลดขนาดยาลงมาอยู่ในระดับต่ำที่สุดที่ยังควบคุมอาการได้ จึงเป็นหน้าที่ของหมอที่จะต้องดูแลให้ดีที่สุด

เช็กให้ชัวร์ อาการแบบไหนควรปรึกษาหมอทันที

แม้ว่าการใช้ยาพ่นจะค่อนข้างปลอดภัย แต่ถ้าคนไข้ใช้ยาพ่นไปนานๆ แล้วสังเกตพบสัญญาณเตือนบางอย่าง ก็ไม่ควรนิ่งนอนใจ ควรกลับมาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินซ้ำทันที

• มีฝ้าขาวในช่องปาก เจ็บลิ้น กลืนลำบาก ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของติดเชื้อรา
• เสียงแหบเรื้อรังนานเกินสองสัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น
• มีเลือดกำเดาไหลบ่อยครั้งจากการใช้ยาพ่นจมูก
• อาการหอบหืดหรือภูมิแพ้กลับแย่ลง ทั้งที่ยังพ่นยาอยู่สม่ำเสมอ

สุดท้ายนี้ หมอยากฝากไว้ว่า โรคหอบหืดและภูมิแพ้ที่ปล่อยให้กำเริบ่อยๆ อันตรายและส่งผลเสียต่อปอดรวมถึงคุณภาพชีวิตมากกว่าผลข้างเคียงจากยาพ่นหลายเท่า การใช้ยาพ่นอย่างถูกวิธีและอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ คือหนทางที่ดีที่สุดที่จะช่วยให้เราใช้ชีวิตได้อย่างปกติสุขโดยไม่ต้องกังวลเรื่อง ผลข้างเคียงระยะยาวของการใช้ยาส อีกต่อไปครับ