เข้าใจเรื่องเกลือแร่และกรดด่างในเลือด: เมื่อสมดุลในร่างกายเริ่มรวน

ตู้เย็นในร่างกาย: ทำไมเกลือแร่และกรดด่างถึงสำคัญขนาดนี้?

เวลาที่เราพูดถึงเรื่องสุขภาพ หลายคนมักจะนึกถึงการกินอาหารให้ครบห้าหมู่ ออกกำลังกาย หรือการนอนหลับพักผ่อน แต่มีระบบเงียบๆ อีกระบบหนึ่งที่ทำงานหนักอยู่ตลอดเวลาเพื่อประคับประคองชีวิตของเรา นั่นคือสมดุลของเกลือแร่และกรดด่างในเลือด เปรียบเสมือนห้องเครื่องของรถยนต์ที่คอยปรับแต่งทุกอย่างให้ราบรื่น ถ้าตัวเลขเหล่านี้แกว่งไปนิดเดียว ร่างกายจะส่งสัญญาณเตือนทันทีตั้งแต่เพลียไม่มีแรงไปจนถึงขั้นหมดสติ

โซเดียม โพแทสเซียม และเพื่อนๆ: ตัวเลขที่หมอดูแล้วกุมขมับ

ในผลตรวจเลือดประจำปี หลายคนอาจจะเห็นตัวอักษรย่อแปลกๆ พร้อมตัวเลขที่บางทีก็มีเครื่องหมายดอกจันกำกับ นั่นคือค่าอิเล็กโทรไลต์หรือเกลือแร่ต่างๆ ในร่างกาย ซึ่งแต่ละตัวมีหน้าที่เฉพาะตัวที่ขาดไม่ได้

โซเดียมสูงหรือต่ำเกินไป ส่งผลกับสมองอย่างไร

โซเดียมไม่ได้มีหน้าที่แค่เรื่องความเค็มในอาหาร แต่เป็นตัวคุมปริมาณน้ำในเซลล์และนอกเซลล์ โดยเฉพาะเซลล์สมอง ถ้าเกลือแร่ตัวนี้ต่ำเกินไปเพราะเสียเหงื่อมากหรือดื่มน้ำเปล่าเยอะเกินไป สมองจะบวมจนทำให้เกิดอาการสับสน ซึม หรือชักได้ ในทางกลับกันถ้าสูงเกินไปก็ทำให้กระหายน้ำอย่างรุนแรงและสับสนได้เช่นกัน

โพแทสเซียม: เกลือแร่จิ๋วแต่แจ๋วที่คุมจังหวะหัวใจ

ตัวนี้สำคัญมากกับกล้ามเนื้อหัวใจโดยเฉพาะ ถ้าโพแทสเซียมในเลือดต่ำ คนไข้จะมีอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง เป็นตะคริวบ่อย หรือรู้สึกใจสั่น แต่ถ้าสูงเกินไปก็อันตรายไม่แพ้กันเพราะอาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะจนหยุดเต้นได้ หมอจึงมักจะเข้มงวดมากกับคนไข้ที่มีปัญหาเรื่องโรคไตหรือคนที่ต้องกินยาขับปัสสาวะ

เลือดเป็นกรดหรือเป็นด่าง: ภาวะซ่อนเร้นที่มาจากปอดและไต

นอกจากเกลือแร่แล้ว ร่างกายยังมีระบบคุมความเป็นกรดด่างในเลือดให้อยู่ในระดับที่พอเหมาะพอดีตลอดเวลา (ประมาณ 7.35 ถึง 7.45) ถ้าเลือดเป็นกรดหรือเป็นด่างเกินไป เอนไซม์ต่างๆ ในร่างกายจะทำงานไม่ได้เลย

เมื่อปอดและไตทำงานไม่ประสานกัน

อวัยวะหลักสองอย่างที่ทำหน้าที่ปรับสมดุลนี้คือปอด (คุมการขับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์) และไต (คุมการขับกรดและสร้างด่างสำรอง) หากใครมีปัญหาโรคปอดเรื้อรังจนหายใจไม่ออก หรือไตวายจนขับของเสียไม่ได้ สมดุลนี้จะพังลงทันที ทำให้เกิดภาวะกรดเกินในเลือดที่ทำให้หายใจหอบลึกและซึมลงอย่างรวดเร็ว

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่แปลว่าสมดุลเกลือแร่และกรดด่างกำลังพัง

ความน่ากลัวของภาวะความผิดปกติเหล่านี้คืออาการมักจะไม่ค่อยจำเพาะเจาะจง ทำให้หลายคนคิดว่าแค่พักผ่อนไม่พอ

• อ่อนเพลียเรื้อรัง ไม่มีแรง แม้นอนเต็มอิ่ม
• กล้ามเนื้อกระตุก เป็นตะคริวบ่อยโดยเฉพาะเวลากลางคืน
• คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ท้องอืดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• หายใจเร็วหรือหอบลึกโดยไม่ได้ออกกำลังกาย
• รู้สึกมึนงง สับสน หรือซึมลงกว่าปกติ

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้ห่างไกลความผิดปกติของเกลือแร่

การดูแลตัวเองให้ห่างจากภาวะเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องยาก เริ่มต้นจากการดื่มน้ำให้พอดีกับความต้องการของร่างกายในแต่ละวัน ไม่ดื่มน้ำเปล่าครั้งละมากๆ ทีเดียวเพื่อป้องกันภาวะน้ำเป็นพิษสำหรับคนที่เสียเหงื่อมาก และระมัดระวังการซื้อเกลือแร่สำหรับนักกีฬามากินเองโดยไม่มีความจำเป็น เพราะอาจทำให้ได้รับเกลือแร่บางตัวเกินขนาดโดยเฉพาะโซเดียมและโพแทสเซียม สำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัวอย่างโรคไตหรือโรคหัวใจ การปฏิบัติตามคำแนะนำเรื่องการจำกัดเกลือและน้ำของแพทย์อย่างเคร่งครัดคือหัวใจสำคัญที่สุดในการปกป้องชีวิตตัวเอง