ดูแลตัวเองอย่างไร ไม่ให้ไวรัสตับอักเสบกลับมาเยือนซ้ำ

หลายคนมักมีความเข้าใจคลาดเคลื่อนว่า เมื่อรักษาโรคไวรัสตับอักเสบหายแล้ว หรือมีภูมิคุ้มกันขึ้นมาแล้ว จะปลอดภัยไปตลอดชีวิต ความจริงคือร่างกายของเรายังคงมีความเสี่ยงที่จะรับเชื้อตัวเดิมซ้ำ หรือแม้แต่ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบสายพันธุ์อื่นเพิ่มได้อีก หากเรายังใช้ชีวิตแบบเดิมโดยไม่ระมัดระวัง ในฐานะแพทย์ที่ดูแลผู้ป่วยกลุ่มนี้มานาน ผมมักจะย้ำเสมอว่าการรักษาให้หายเป็นเพียงครึ่งทาง แต่อีกครึ่งทางที่สำคัญไม่แพ้กันคือการปกป้องตับของเราไม่ให้ต้องเผชิญกับศึกซ้ำรอย

ทำไมเราถึงติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซ้ำได้อีก

ตับของเราเปรียบเสมือนโรงงานใหญ่ของร่างกายที่ทำหน้าที่กรองสารพิษ เมื่อเคยอักเสบจากไวรัสมาแล้ว เนื้อเยื่อตับย่อมมีความอ่อนแอลงระดับหนึ่ง หากเราได้รับเชื้อไวรัสตับอักเสบ ไม่ว่าจะเป็นไวรัสตับอักเสบชนิดเอ บี หรือซี เข้ามาอีกครั้ง ระบบภูมิคุ้มกันที่เคยต่อสู้มาแล้วอาจต้องทำงานหนักขึ้น หรือในบางกรณีที่ภูมิคุ้มกันลดต่ำลง เชื้อก็สามารถกลับมาเบ่งบานสร้างความเสียหายให้เซลล์ตับได้รุนแรงกว่าเดิม การเข้าใจเส้นทางการแพร่ระบาดจึงเป็นกุญแจสำคัญด่านแรก

เช็กความเสี่ยงรอบตัว รู้ทันทางเข้าของเชื้อโรค

การติดเชื้อซ้ำไม่ได้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ แต่มักมีพฤติกรรมหรือสภาพแวดล้อมเป็นตัวนำพา ไวรัสตับอักเสบแต่ละชนิดมีวิธีเข้าสู่ร่างกายที่แตกต่างกัน ซึ่งเราต้องระวังให้ถูกจุด

ระวังเรื่องอาหารและน้ำดื่มในชีวิตประจำวัน

สำหรับไวรัสตับอักเสบชนิดเอและอี ช่องทางหลักคือทางปาก ผ่านอาหารหรือน้ำดื่มที่มีเชื้อไวรัสปนเปื้อนจากอุจจาระของผู้ติดเชื้อ การทานอาหารสุกๆ ดิบๆ อาหารริมทางที่ไม่สะอาด หรือใช้น้ำแข็งที่ไม่มั่นใจแหล่งที่มา ล้วนเปิดประตูให้เชื้อโรคกลับเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายๆ แม้เราจะเคยหายAแล้ว ก็ยังติดชนิดอื่นหรือรับเชื้อเพิ่มได้อีก

ความใกล้ชิดและการสัมผัสสารคัดหลั่ง

สำหรับไวรัสตับอักเสบชนิดบีและซี ช่องทางการติดต่อหลักคือทางกระแสเลือดและสารคัดหลั่ง เช่น การใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน หรือการใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกัน เช่น มีดโกนหนวด แปรงสีฟัน ผู้ป่วยที่เคยรักษาหายจากไวรัสตับอักเสบซีไม่ได้หมายความว่าจะมีภูมิคุ้มกันตลอดไป หากไปสัมผัสเชื้อเดิมซ้ำก็ติดใหม่ได้ทันที

ปรับพฤติกรรมสร้างเกราะคุ้มกันตับให้แข็งแรงระยะยาว

การป้องกันการติดเชื้อซ้ำไม่ได้พึ่งพาแค่ยา แต่ต้องอาศัยการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตประจำวันอย่างจริงจัง เพื่อให้ตับได้ฟื้นฟูตัวเองอย่างเต็มที่และมีภูมิคุ้มกันที่พร้อมรับมือ

• ฉีดวัคซีนป้องกันให้ครบถ้วน: สำหรับผู้ที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกันต่อไวรัสตับอักเสบเอหรือบี การฉีดวัคซีนคือเกราะป้องกันที่มีประสิทธิภาพสูงสุด ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจระดับภูมิคุ้มกันในเลือดและรับวัคซีนกระตุ้นตามความเหมาะสม
• หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์และสารพิษทำลายตับ: ตับที่ผ่านการอักเสบมาแล้วจะเปราะบางมาก การดื่มแอลกอฮอล์หรือทานยาบางชนิดเกินความจำเป็น จะเป็นการซ้ำเติมเซลล์ตับให้เสื่อมเร็วยิ่งขึ้น
• รักษาความสะอาดสุขอนามัยส่วนบุคคล: ล้างมือให้สะอาดทุกครั้งก่อนรับประทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ ทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่และร้อนๆ หลีกเลี่ยงอาหารค้างคืนที่เก็บรักษาไม่ถูกวิธี

ตรวจสุขภาพตับสม่ำเสมอ เรื่องสำคัญที่ละเลยไม่ได้

การติดตามอาการกับแพทย์ตามนัดหมายเป็นสิ่งที่ไม่ควรหลีกเลี่ยง แม้ว่าเราจะรู้สึกแข็งแรงดีแล้วก็ตาม การตรวจเลือดดูค่าการทำงานของตับ (Liver Function Test) และการตรวจหาปริมาณไวรัสในเลือด รวมถึงการอัลตราซาวด์ตับเป็นประจำ ช่วยให้เรามองเห็นความเปลี่ยนแปลงภายในได้ก่อนที่อาการป่วยจะแสดงออกมา การรู้ตัวเร็วย่อมทำให้การดูแลรักษาทำได้ง่ายและทันท่วงทีเสมอ