ทำไมคนเป็นเบาหวานถึงต้องระวังเรื่องติดเชื้อรุนแรงเป็นพิเศษ?

ทำไมคนเป็นเบาหวานถึงติดเชื้อง่ายกว่าคนทั่วไป

เวลาคุยกับคนไข้ในคลินิก ผมมักจะเจอคำถามบ่อยๆ ว่าทำไมคนเป็นเบาหวานถึงต้องคอยระวังเรื่องแผลหรือการติดเชื้อมากกว่าคนอื่น เหตุผลหลักไม่ได้อยู่ที่ความโชคไม่ดี แต่เป็นเพราะระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงกว่าปกติเปรียบเสมือนอาหารชั้นดีของเชื้อโรค และที่สำคัญคือน้ำตาลที่สูงยังเข้าไปขัดขวางการทำงานของเม็ดเลือดขาว ซึ่งเป็นกองกำลังหลักของร่างกายในการต่อสู้กับเชื้อโรค ทำให้เมื่อเชื้อหลุดรอดเข้าไปได้ ร่างกายจึงรับมือได้ช้าและอ่อนแอกว่าปกติ

สัญญาณเตือนที่บอกว่าการติดเชื้อเริ่มอันตราย

การติดเชื้อในผู้ป่วยเบาหวานมักไม่ได้มาพร้อมกับอาการที่ชัดเจนเหมือนคนทั่วไป บางครั้งเราอาจไม่มีไข้สูง หรืออาการแสดงอาจดูลึกซึ้งกว่าที่เห็นจากภายนอก ดังนั้นต้องคอยสังเกตอาการเหล่านี้ให้ดี:

• แผลที่มีสีแดงจัด บวม ร้อน หรือมีน้ำหนองซึมออกมาโดยไม่ทราบสาเหตุ
• อาการอ่อนเพลียอย่างรุนแรงแบบผิดปกติ หรือรู้สึกสับสนมึนงง
• ระดับน้ำตาลในเลือดพุ่งสูงขึ้นอย่างควบคุมไม่ได้ ทั้งที่ทานยาตามปกติ
• หายใจเร็ว หอบเหนื่อย หรือความดันโลหิตเริ่มตก

จุดที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ

แผลที่เท้า: จุดบอดที่อันตรายที่สุด

ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดคือแผลที่เท้า เนื่องด้วยผู้ป่วยเบาหวานหลายรายมักมีอาการชาปลายประสาท ทำให้ไม่รู้สึกเจ็บเมื่อมีบาดแผลเล็กๆ เกิดขึ้น เชื้อโรคจึงลุกลามเข้าไปถึงชั้นกระดูกหรือเนื้อเยื่อส่วนลึกโดยที่เจ้าตัวไม่รู้ตัว กว่าจะเห็นก็มักจะกลายเป็นแผลลุกลามที่รักษาได้ยากแล้ว

การติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ

น้ำตาลที่ออกมากับปัสสาวะเป็นสภาพแวดล้อมที่เชื้อแบคทีเรียชอบมาก การติดเชื้อในกระเพาะปัสสาวะจึงเกิดขึ้นได้บ่อย และในผู้ป่วยเบาหวานหากปล่อยไว้ เชื้อสามารถลุกลามขึ้นไปยังกรวยไตและเข้าสู่กระแสเลือดได้อย่างรวดเร็ว

จะป้องกันตัวเองอย่างไรไม่ให้เกิดภาวะติดเชื้อรุนแรง

การคุมระดับน้ำตาลให้คงที่คือหัวใจสำคัญที่สุด แต่เหนือสิ่งอื่นใดคือการดูแลตัวเองเชิงรุก:

• ตรวจสอบร่างกายทุกวัน โดยเฉพาะซอกนิ้วเท้าและฝ่าเท้าเพื่อหาแผลหรือรอยถลอก
• อย่าปล่อยให้ผิวแห้งจนแตก เพราะจะเป็นช่องทางให้เชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้ง่าย
• ล้างมือและรักษาความสะอาดร่างกายอย่างสม่ำเสมอ
• หากมีอาการเจ็บป่วยเพียงเล็กน้อย อย่ารอให้ถึงขั้นมีไข้สูง หากรู้สึกผิดปกติควรปรึกษาแพทย์ทันที

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

ภาวะติดเชื้อรุนแรงในผู้ป่วยเบาหวานถือเป็นภาวะฉุกเฉิน หากคนไข้เริ่มมีอาการซึมลง ไข้สูงหนาวสั่น อาเจียน หรือแผลที่ดูเปลี่ยนสีไปเป็นสีคล้ำหรือมีกลิ่นเหม็นรุนแรง นี่ไม่ใช่เวลาที่จะรอดูอาการที่บ้านอีกต่อไป การได้รับยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดดำและการดูแลจากแพทย์อย่างใกล้ชิดในระยะแรกคือสิ่งที่ช่วยรักษาชีวิตและอวัยวะสำคัญเอาไว้ได้ดีที่สุด