ทำไมช่วงนี้ถึงหงุดหงิดง่าย? เปิดมุมมองแพทย์เรื่องปัญหาการควบคุมอารมณ์และพฤติกรรม

ช่วงนี้รู้สึกว่าตัวเองเหวี่ยงง่าย ควบคุมอารมณ์ไม่ได้เหมือนเดิมหรือเปล่า

หลายคนเดินเข้ามานั่งคุยกับหมอที่ห้องตรวจด้วยความกังวลใจว่า ทำไมพักหลังถึงรู้สึกหงุดหงิดง่าย โมโหร้าย หรือทำอะไรลงไปโดยไม่ทันคิด ทั้งที่เมื่อก่อนไม่ใช่คนแบบนี้เลย บางคนคิดว่าตัวเองแค่เครียดจากการทำงาน พักผ่อนน้อย หรือเป็นเพราะอายุที่มากขึ้น แต่ในความเป็นจริงแล้ว ปัญหาการควบคุมอารมณ์และพฤติกรรม อาจเป็นสัญญาณเตือนจากสมองและร่างกายที่กำลังบอกว่า เรากำลังเผชิญกับภาวะบางอย่างที่ต้องการความเข้าใจและการดูแลอย่างถูกต้อง

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเราเริ่มคุมตัวเองไม่อยู่

ในชีวิตประจำวัน ความโกรธหรือความเสียใจเป็นเรื่องธรรมดาที่ทุกคนรู้สึกได้ แต่ถ้าอาการเหล่านั้นเริ่มก้าวข้ามเส้นคำว่าปกติ จนกระทั่งส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์และการใช้ชีวิต เราลองมาเช็กลิสต์พฤติกรรมเหล่านี้กันดู

• ระเบิดอารมณ์รุนแรงเกินเหตุ: เรื่องเล็กน้อยแค่น้ำหกใส่โต๊ะ หรือรถติดนิดหน่อย แต่กลับโมโหจนควบคุมตัวเองไม่ได้ ตะโกน หรือทุบตีสิ่งของ
• ทำก่อนคิดเสมอ: พูดจาทำร้ายจิตใจคนอื่น ตัดสินใจทำอะไรหุนหันพลันแล่นโดยไม่สนผลที่จะตามมา
• หงุดหงิดเรื้อรัง: ตื่นมาก็รู้สึกหงุดหงิดขัดหูขัดตาไปหมดทั้งวันอย่างไร้สาเหตุที่ชัดเจน
• เสียใจหรือดิ่งเร็วกว่าปกติ: อารมณ์เหวี่ยงสลับกับความเศร้าสร้อย ร้องไห้ง่ายอย่างไร้เหตุผล

กลไกสมองส่วนไหนที่ทำให้เราสติหลุดง่าย

เวลาที่เราอารมณ์ร้อนหรือควบคุมพฤติกรรมไม่ได้ สมองส่วนที่เป็นกุญแจสำคัญคือ สมองส่วนหน้า หรือ Prefrontal Cortex ซึ่งทำหน้าที่เหมือนเบรกคอยยับยั้งชั่งใจ วางแผน และประเมินสถานการณ์ แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่เราเผชิญกับความเครียดสะสม พักผ่อนไม่พอ หรือมีสารสื่อประสาทในสมองบางตัวทำงานผิดปกติ สมองส่วนที่ดูแลเรื่องอารมณ์ดิบอย่าง Amygdala จะทำงานครอบงำ ทำให้เบรกของสมองทำงานไม่ทัน ส่งผลให้เราตอบสนองด้วยอารมณ์ก่อนเหตุผลเสมอ

สาเหตุที่แท้จริงเบื้องหลังพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป

การที่คนเราควบคุมอารมณ์ได้ยาก ไม่ได้แปลว่าเป็นคนนิสัยไม่ดี แต่ทางการแพทย์มักมีสาเหตุหลักๆ ที่ซ่อนอยู่เสมอ

• ความเครียดเรื้อรังและภาวะหมดไฟ: สมองล้าจากการแบกรับภาระหนักติดต่อกันนานเกินไป
• ความผิดปกติของสารสื่อประสาท: เช่น โรคซึมเศร้า โรควิตกกังวล หรือโรคอารมณ์สองขั้ว
• ฮอร์โมนในร่างกายแปรปรวน: พบได้บ่อยในวัยทอง หรือช่วงก่อนมีประจำเดือน
• ผลกระทบจากปัญหาสุขภาพกาย: เช่น โรคต่อมไทรอยด์ หรือการอดนอนติดต่อกันหลายวัน

แนวทางดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อรู้สึกคุมอารมณ์ไม่ค่อยอยู่

ถ้าเริ่มรู้ตัวว่าช่วงนี้สติหลุดบ่อย หมอแนะนำให้ลองปรับพฤติกรรมเหล่านี้เพื่อช่วยรีเซตระบบประสาทในสมอง

• ใช้เทคนิคหยุดและหายใจ: เมื่อรู้สึกว่าโกรธหรือเริ่มปี๊ดแตก ให้หยุดพูดทันทีแล้วสูดหายใจเข้าลึกๆ นับ 1 ถึง 10 เพื่อดึงสติกลับมาก่อนที่สมองจะสั่งการด้วยอารมณ์
• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ: การอดนอนทำให้สมองส่วนยับยั้งชั่งใจทำงานแย่ลงอย่างเห็นได้ชัด
• หาช่องทางระบายความเครียดที่สร้างสรรค์: เช่น การออกกำลังกาย การเขียนบันทึก หรือการคุยกับคนที่ไว้ใจ

เมื่อไหร่ถึงควรมาพบแพทย์เพื่อรับคำปรึกษาจริงจัง

หากลองปรับตัวด้วยตัวเองแล้ว อาการหงุดหงิด ควบคุมอารมณ์ไม่ได้ หรือพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปเริ่มสร้างความเดือดร้อนให้คนรอบข้าง ทำลายความสัมพันธ์ในครอบครัว หรือทำให้รู้สึกหมดหนทางในการใช้ชีวิต การมาพบจิตแพทย์หรือแพทย์ผู้ชำนาญการไม่ใช่เรื่องน่าอายเลย หมอจะช่วยตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง อาจมีการพูดคุยบำบัดทางจิตวิทยา หรือใช้ยาปรับสารสื่อประสาทในสมองร่วมด้วย เพื่อช่วยให้ระบบควบคุมอารมณ์กลับมาทำงานได้อย่างสมดุลอีกครั้ง