วิธีดูแลแผลเมื่อมีอาการบวมแดงและอักเสบ ทำอย่างไรให้หายไวและปลอดภัย

เวลาที่เรามีแผล ไม่ว่าจะเป็นแผลจากการผ่าตัด แผลอุบัติเหตุ หรือแม้แต่แผลถลอกเล็กๆ น้อยๆ สิ่งหนึ่งที่มักจะตามมาและทำให้หลายคนกังวลใจก็คือ อาการบวมแดงและอักเสบที่รอบๆ แผล หลายคนพยายามหายาทาเองหรือกังวลว่าแผลจะติดเชื้อลุกลามหรือไม่ ในฐานะแพทย์ที่ตรวจคนไข้เรื่องแผลมาทุกวัน วันนี้ผมอยากมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายว่า อาการเหล่านี้เกิดจากอะไร และเราจะดูแลจัดการอย่างไรให้แผลหายดีโดยไม่มีภาวะแทรกซ้อนครับ

ทำความเข้าใจเรื่องการอักเสบ ทำไมแผลถึงบวมแดงและอุ่นๆ?

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า อาการบวมแดงและอักเสบไม่ใช่เรื่องแปลกเสมอไป ในช่วงแรกหลังเกิดแผล ร่างกายจะมีกระบวนการตามธรรมชาติในการซ่อมแซมตัวเอง เม็ดเลือดขาวและสารน้ำจะพากันวิ่งไปที่บริเวณแผลเพื่อจัดการกับเชื้อโรคและเริ่มกระบวนการสมานแผล ส่งผลให้บริเวณนั้นมีเลือดมาเลี้ยงมากขึ้น เราจึงเห็นว่าแผลมีสีแดง บวมขึ้นเล็กน้อย และรู้สึกอุ่นๆ ซึ่งถือเป็นกระบวนการปกติในช่วงสองถึงสามวันแรกครับ

ช่วงวันแรกๆ หลังเกิดแผล สังเกตอาการอย่างไรดี?

ในช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรกหลังมีแผลหรือเพิ่งทำแผลมาใหม่ๆ อาการบวมแดงเล็กน้อยถือเป็นเรื่องที่พบได้ปกติครับ สิ่งที่เราต้องคอยสังเกตคือ อาการบวมแดงนั้นค่อยๆ คงที่หรือขยายวงกว้างขึ้น อาการเจ็บปวดควรจะค่อยๆ ลดลงตามเวลา ไม่ใช่ปวดรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ หากเราสังเกตตั้งแต่เนิ่นๆ เราก็จะสามารถรับมือและประเมินได้ว่าแผลกำลังสมานตัวดีหรือไม่

วิธีประคบเย็นและดูแลความสะอาด ลดอาการบวมปวดเบื้องต้น

หากแผลมีอาการบวมและปวดตึงในช่วงแรก การประคบเย็นรอบๆ บริเวณแผลสามารถช่วยลดการไหลเวียนของเลือดฝอย ทำให้อาการบวมและปวดบรรเทาลงได้ แต่ต้องระวังอย่าให้ความเย็นโดนแผลโดยตรงและควรใช้ผ้าสะอาดห่อหุ้ม นอกจากนี้การรักษาความสะอาดของแผลเป็นสิ่งสำคัญที่สุด หลีกเลี่ยงไม่ให้แผลโดนน้ำหากแผลยังไม่แห้งสนิท และทำแผลตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์อย่างเคร่งครัด

การกินยาแก้อักเสบและยาลดปวดใช้อย่างไรให้ปลอดภัย

หลายคนมักเข้าใจผิดว่าเมื่อแผลบวมแดงจะต้องรีบหาซื้อยาปฏิชีวนะหรือยาแก้อักเสบมากินทันที ความจริงแล้ว หากเป็นการอักเสบจากกระบวนการหายของแผลทั่วไป การกินยาแก้ปวดพาราเซตามอลเพื่อบรรเทาอาการปวดก็เพียงพอแล้ว ส่วนการใช้ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์หรือยาปฏิชีวนะ ควรอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ เพราะการใช้ยาปฏิชีวนะพร่ำเพรื่ออาจทำให้เกิดเชื้อดื้อยาได้ในระยะยาว

ข้อควรระวังและพฤติกรรมที่ควรหลีกเลี่ยงช่วงแผลอักเสบ

ในช่วงที่แผลกำลังอยู่ในกระบวนการอักเสบและสมานตัว มีสิ่งสำคัญหลายอย่างที่เราไม่ควรทำ เช่น การแกะเกา สะกิดสะเก็ดแผล เพราะจะทำให้แผลฉีกขาดซ้ำและเปิดทางให้เชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงการทาแอลกอฮอล์หรือไฮโดรเจนเปอร์เปอร์ออกไซด์ลงบนแผลโดยตรง เพราะสารเคมีเหล่านี้จะไปทำลายเนื้อเยื่อที่กำลังสร้างขึ้นใหม่ ทำให้แผลหายช้าลงไปอีก

อาการแบบไหนหลังทำแผล ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที?

แม้ว่าเราจะดูแลตัวเองอย่างดีแล้ว แต่บางครั้งแผลก็อาจเกิดการติดเชื้อได้ครับ หากคุณสังเกตพบสัญญาณเตือนเหล่านี้ ควรรีบกลับไปพบแพทย์โดยเร็ว ได้แก่ อาการบวมแดงที่ลามขยายวงกว้างขึ้นเรื่อยๆ มีอาการปวดตุบๆ ที่รุนแรงขึ้น แผลมีหนองสีเหลืองหรือเขียวข้นไหลออกมา มีกลิ่นเหม็น หรือผู้ป่วยมีไข้ร่วมด้วย อาการเหล่านี้บ่งบอกว่าแผลอาจติดเชื้อแบคทีเรียและต้องได้รับยาปฏิชีวนะที่เหมาะสมหรือการทำความสะอาดแผลโดยแพทย์ครับ