จุดสำคัญของร่างกายที่ต้องประคบเพื่อระบายความร้อน เมื่อไข้ขึ้นสูง

เวลาตัวร้อนรุมๆ ทำไมบางคนแค่วางผ้าชุบน้ำตรงหน้าผากแล้วไม่ค่อยหายร้อน?

เวลาที่คนไข้มาหาแล้วบ่นว่าตัวร้อน รุมๆ หรือมีไข้สูง สิ่งแรกที่มักจะทำกันโดยสัญชาตญาณคือการหาผ้าเย็นมาโปะไว้ที่หน้าผาก แต่ในมุมมองของหมอ หน้าผากไม่ใช่จุดที่ดีที่สุดในการระบายความร้อนออกจากร่างกายเลยครับ จริงอยู่ว่าการแปะหน้าผากอาจจะช่วยให้รู้สึกสบายผิวขึ้นชั่วคราว แต่ถ้าพูดถึงเรื่องการลดอุณหภูมิแกนกลางของร่างกาย เราต้องพุ่งเป้าไปที่จุดที่มีเส้นเลือดใหญ่ๆ วิ่งผ่านใกล้ผิวหนังต่างหาก

จุดสำคัญของร่างกายที่ต้องประคบ เพื่อดึงความร้อนออกจากตัวให้เร็วที่สุด

ร่างกายของเรามีระบบระบายความร้อนตามธรรมชาติอยู่แล้ว แต่เวลาที่ไข้ขึ้นสูงจนกลไกพวกนั้นทำงานไม่ทัน การช่วยภายนอกด้วยการประคบถูกจุดจะช่วยให้อุณหภูมิลดลงได้ไวขึ้นมากๆ โดยเฉพาะจุดที่มีหลอดเลือดแดงขนาดใหญ่อยู่ตื้น ซึ่งเลือดที่ไหลผ่านจุดเหล่านี้จะถูกความเย็นจากผ้าช่วยลดอุณหภูมมิก่อนจะวนกลับเข้าสู่หัวใจและอวัยวะภายใน

ซอกคอและด้านข้างลำคอ: ทางด่วนระบายความร้อนสู่สมอง

บริเวณคอ เป็นหนึ่งในจุดสำคัญของร่างกายที่ต้องประคบอันดับต้นๆ เพราะมีเส้นเลือดแดงคารอทิด (Carotid artery) ซึ่งเป็นเส้นเลือดหลักที่ส่งเลือดขึ้นไปเลี้ยงสมองวิ่งผ่าน การวางผ้าเย็นบริเวณซอกคอจะช่วยลดความร้อนของเลือดที่จะขึ้นไปที่สมองได้โดยตรง ช่วยลดอาการปวดหัว มึนหัว หรืออาการเพ้อจากพิษไข้ได้ดีมาก

รักแร้และซอกขาหนีบ: จุดชีพจรใหญ่ที่ช่วยลดความร้อนทั้งตัว

ใต้รักแร้และขาหนีบเต็มไปด้วยต่อมน้ำเหลืองและหลอดเลือดแดงขนาดใหญ่ (Axillary and Femoral arteries) สังเกตได้ว่าเวลาเราตัวร้อน บริเวณสองจุดนี้จะร้อนจัดเป็นพิเศษ การใช้ผ้าชุบน้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำเย็นพอประมาณมาหนีบไว้ที่รักแร้และขาหนีบ จะช่วยระบายความร้อนออกจากกระแสเลือดหลักของร่างกายได้อย่างรวดเร็วที่สุด

เทคนิคการประคบเพื่อลดไข้ที่ถูกต้อง ไม่ใช่แค่เอาผ้าชุบน้ำแล้วแปะเฉยๆ

หลายคนเข้าใจผิดว่ายิ่งน้ำเย็นจัดยิ่งดี ความจริงแล้วการใช้น้ำแข็งจัดๆ ประคบตอนเป็นไข้จะทำให้เส้นเลือดหดตัวทันที ซึ่งขัดขวางการระบายความร้อน ทำให้ความร้อนระบายออกไม่ได้และไข้ลงยากกว่าเดิม

• ใช้น้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำเย็นสะอาด: ไม่ควรใช้น้ำแข็งก้อนโตๆ ประคบโดยตรงเพราะผิวหนังจะตกใจและหลอดเลือดหดตัว
• เปลี่ยนผ้าบ่อยๆ: ทุกๆ 3 ถึง 5 นาทีควรนำผ้าไปซักน้ำใหม่ เพราะผ้าจะดูดซับความร้อนจากร่างกายเอาไว้จนหมดความเย็น
• เช็ดสวนทางขน: หากเป็นการเช็ดตัวร่วมด้วย ให้เช็ดสลับกับการประคบ โดยเช็ดจากปลายมือปลายเท้าเข้าสู่หัวใจ เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนเลือด

สัญญาณเตือนแบบไหนที่การประคบเอาไม่อยู่และต้องไปโรงพยาบาล

การประคบเป็นเพียงการปฐมพยาบาลเบื้องต้นเพื่อบรรเทาอาการไข้สูงเท่านั้น หากทำแล้วไข้ไม่ยอมลดลงเลยภายในสองชั่วโมง หรือมีอาการร่วมอื่นๆ เช่น ชักเกร็ง หายใจหอบเหนื่อย ซึมมากจนปลุกไม่ตื่น อาเจียนพุ่ง หรือมีจุดจ้ำเลือดขึ้นตามตัว แบบนี้ไม่ใช่ไข้ธรรมดาแล้วครับ ควรรีบพาผู้ป่วยไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันทีเพื่อความปลอดภัย