ประจำเดือนขาดหาย ผิดปกติ หรือมาไม่ตรงเวลา เตือนภัยอะไรอยู่บ้าง?
เวลาที่นั่งคุยกับคนไข้ในห้องตรวจเรื่องรอบเดือน หลายคนมักจะมาด้วยความกังวลว่าทำไมเดือนนี้ประจำเดือนยังไม่มา หรือบางคนหายไปสามสี่เดือนถึงจะมาที บางคนคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาของความเครียด แต่พอตรวจลึกลงไปจึงพบสาเหตุที่พบบ่อยมาก นั่นคือ ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ หรือที่ในวงการแพทย์เรียกว่า PCOS ครับ
อาการเริ่มแรกที่สังเกตได้ง่ายที่สุดคือรอบเดือนที่ไม่ปกติ ประจำเดือนมาช้ากว่า 35 วัน หรือในหนึ่งปีมีรอบเดือนน้อยกว่า 8 ครั้ง บางคนอาจมามากและนานผิดปกติจนรู้สึกอ่อนเพลีย อาLการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว และมักจะมาพร้อมกับสัญญาณเตือนอื่นๆ ที่ร่างกายพยายามส่งเสียงบอกเรา
สัญญาณเตือนบนใบหน้าและร่างกาย ที่บอกว่าฮอร์โมนเรากำลังรวน
ความผิดปกติของฮอร์โมนเพศชายที่สูงขึ้นในผู้หญิงที่มีภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ มักจะแสดงออกทางกายภาพค่อนข้างชัดเจน ซึ่งสร้างความกังวลใจให้หลายคนไม่น้อย อาการเหล่านี้ประกอบด้วย:
- สิวเรื้อรัง: สิวขึ้นบริเวณคาง กราม และหลัง ที่รักษาเท่าไหร่ก็ไม่หายขาด โดยเฉพาะช่วงก่อนมีประจำเดือน
- ขนดกเกินปกติ: มีขนขึ้นบริเวณหนวด เครา หน้าอก หรือแขนขา มากกว่าปกติ
- ผมร่วงบาง: ผมบางลงบริเวณกลางศีรษะคล้ายลักษณะของเพศชาย
- น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น: น้ำหนักขึ้นง่ายมากแต่ลดลงยาก โดยเฉพาะไขมันที่สะสมบริเวณหน้าท้อง
- ผิวหนังคล้ำ: มีลักษณะผิวหนาและคล้ำขึ้นบริเวณซอกคอ รักแร้ หรือขาหนีบ
ไขข้อสงสัย ทำไมรังไข่ถึงมีถุงน้ำหลายใบ และเกิดอะไรขึ้นข้างในกันแน่?
เพื่อให้เข้าใจง่ายที่สุด รังไข่ของเราทำหน้าที่ผลิตไข่และฮอร์โมน แต่สำหรับคนที่เป็นภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ รังไข่จะมีความผิดปกติในการตกไข่ ทำให้ไข่ที่กำลังจะเจริญเติบโตกลายเป็นถุงน้ำขนาดเล็กจำนวนมากสะสมอยู่รอบๆ รังไข่ แทนที่จะมีไข่สุกหลุดออกมาเพียงใบเดียวในแต่ละเดือน
กลไกหลักเบื้องหลังเรื่องนี้เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนอินซูลินในร่างกายที่มีภาวะดื้อต่ออินซูลิน ทำให้ร่างกายต้องหลั่งอินซูลินออกมามากขึ้น ซึ่งไปกระตุ้นให้รังไข่ผลิตฮอร์โมนเพศชายออกมาเกินความจำเป็น ส่งผลให้กระบวนการตกไข่สะดุด และเกิดเป็นวงจรรวนของฮอร์โมนทั้งระบบ
ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมดูแลตัวเองอย่างไร เมื่อตรวจพบโรคนี้
ข่าวดีคือ ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ สามารถดูแลและควบคุมได้ด้วยการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตประจำวัน ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่สุดในการรักษาในระยะยาว
เลือกกินอาหารอย่างไรให้ฮอร์โมนกลับมาสมดุล
การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดคือสิ่งสำคัญที่สุด หลีกเลี่ยงอาหารจำพวกแป้งขัดขาว น้ำตาลทราย ขนมหวาน และอาหารอัดแน่นด้วยไขมันทรานส์ หันมาเน้นโปรตีนจากธรรมชาติ ผักใบเขียว และคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน เช่น ข้าวกล้อง หรือธัญพืชไม่ขัดสี ที่ช่วยให้อิ่มท้องนานและไม่ทำให้อินซูลินพุ่งสูงปรี๊ด
ออกกำลังกายแบบไหนช่วยลดฮอร์โมนเพศชายเกิน
การออกกำลังกายแบบคาร์ดิโอผสมผสานกับการสร้างกล้ามเนื้อ (Resistance Training) สัปดาห์ละ 3-5 วัน ครั้งละประมาณ 30-45 นาที จะช่วยให้ร่างกายตอบสนองต่ออินซูลินได้ดีขึ้น ช่วยลดน้ำหนัก และกระตุ้นให้รอบเดือนกลับมาเป็นปกติได้เองอย่างยั่งยืน
วิธีรักษาจากแพทย์และการวางแผนอนาคตครอบครัว
ในแง่ของการรักษาทางการแพทย์ ขึ้นอยู่กับเป้าหมายของแต่ละคนเป็นหลัก หากยังไม่พร้อมมีบุตร แพทย์อาจพิจารณาใช้ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม เพื่อช่วยปรับรอบเดือนให้สม่ำเสมอ ลดฮอร์โมนเพศชาย และเคลียร์ปัญหาเรื่องสิวหรือขนดก แต่หากใครที่กำลังวางแผนจะมีน้องในอนาคต แพทย์จะมีวิธีใช้ยาช่วยกระตุ้นการตกไข่โดยเฉพาะ
สิ่งสำคัญที่สุดคือการมาพบสูตินรีแพทย์เพื่อตรวจอัลตราซาวด์และเจาะเลือดเช็กระดับฮอร์โมนอย่างละเอียด การปล่อยทิ้งไว้ไม่รักษา นอกจากจะทำให้มีบุตรยากแล้ว ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเบาหวานชนิดที่ 2 และโรคหัวใจในระยะยาวอีกด้วย หมออยากให้ทุกคนใส่ใจรอบเดือนของตัวเองให้มากขึ้น เพราะร่างกายกำลังสื่อสารกับเราเสมอครับ
