ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเช่นไข้สูงชักและสมองอักเสบ: สEing เรื่องที่พ่อแม่ต้องรู้และวิธีสังเกตอาการ

ลูกไข้ขึ้นสูงจนตัวร้อนจี๋ อาการแบบไหนที่น่ากลัวกว่าแค่ไข้หวัดธรรมดา?

เวลาที่เด็กๆ ไม่สบายแล้วมีไข้สูง คุณพ่อคุณแม่ทุกคนย่อมรู้สึกใจคอไม่ดีเป็นธรรมดา แต่สิ่งหนึ่งที่มักจะสร้างความกังวลใจและทำให้หลายคนนอนไม่หลับก็คือ ความกลัวว่าลูกจะมีอาการชักจากไข้ หรือลามไปถึงภาวะที่รุนแรงกว่านั้นอย่างการอักเสบของเนื้อสมอง ซึ่งในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้เด็กมานาน ผมเข้าใจความรู้สึกนี้ดีครับว่ามันน่าตกใจแค่ไหนเมื่อเห็นลูกน้อยมีอาการผิดปกติทางสมอง

ภาวะไข้สูงชัก เกิดขึ้นได้อย่างไรและน่ากลัวแค่ไหน?

อาการชักจากไข้สูง หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Febrile Seizure มักจะเกิดขึ้นในเด็กเล็กช่วงอายุประมาณหอมเดือนถึงห้าปี โดยมีสาเหตุหลักมาจากอุณหภูมิร่างกายที่พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้สมองที่กำลังเติบโตปรับตัวไม่ทันและส่งกระแสไฟฟ้าออกมาผิดปกติ

ลักษณะเวลาที่เกิดอาการ ลูกมักจะมีเกร็งกระตุก ตาเหลือก หรือหมดสติไปชั่วขณะ ซึ่งภาพที่เห็นอาจจะดูน่ากลัวมากๆ สำหรับคนเป็นพ่อแม่ แต่ข่าวดีคือส่วนใหญ่แล้วอาการชักจากไข้ประเภทนี้มักจะไม่ทิ้งความเสียหายถาวรต่อสมอง และเด็กจะกลับมารู้สึกตัวดีภายในไม่กี่นาที แต่ถึงอย่างนั้น เราก็ยังต้องระมัดระวังและหาสาเหตุของไข้ร่วมด้วยเสมอ

เส้นแบ่งความต่างระหว่างไข้สูงชักทั่วไป กับภาวะสมองอักเสบอันตราย

สิ่งที่หมออยากให้คุณพ่อคุณแม่สังเกตให้ดีคือ ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเช่นไข้สูงชักและสมองอักเสบ นั้นมีความรุนแรงและแนวทางการรักษาที่ต่างกันค่อนข้างมาก แม้ว่าทั้งคู่จะมีไข้สูงเหมือนกันก็ตาม

ถ้าเป็นแค่ไข้สูงชักธรรมดา เด็กจะมีอาการชักตอนไข้ขึ้นสูง พ้นช่วงชักแล้วเด็กจะค่อยๆ ฟื้นคืนสติ แต่ถ้าเป็นโรคสมองอักเสบ (Encephalitis) ซึ่งเกิดจากการติดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรียเข้าไปที่เนื้อสมองโดยตรง อาการจะต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่แปลว่าสมองกำลังอักเสบและต้องไปโรงพยาบาลด่วน?

• ซึมมากผิดปกติ: เรียกไม่ค่อยตื่น หรือปลุกยากแม้ไข้จะเริ่มลดลงแล้วก็ตาม
• พฤติกรรมเปลี่ยนไป: หงุดหงิดงอแงมากกว่าปกติอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน หรือเพ้อ พูดจาไม่รู้เรื่อง
• อาเจียนพุ่ง: มีอาการอาเจียนออกมาอย่างไร้สาเหตุและเป็นติดต่อกันหลายครั้ง
• คอแข็งก้มไม่ลง: เด็กบางคนจะมีอาการเกร็งที่ต้นคอ ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของการติดเชื้อในระบบประสาทส่วนกลาง
• ชักซ้ำหลายครั้ง: หรือมีอาการชักนานเกินหิบนาทีโดยไม่ยอมหยุด และมีอาการอ่อนแรงที่แขนขาข้างใดข้างหนึ่งร่วมด้วย

วิธีรับมือเบื้องต้นเมื่อลูกมีไข้สูงเพื่อลดความเสี่ยง

การป้องกันไม่ให้ไข้ขึ้นสูงจนเกินไปเป็นกุญแจสำคัญในการลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้ เมื่อลูกเริ่มมีไข้ คุณพ่อคุณแม่ควรเช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุ่นสลับกับการป้อนยาลดไข้ตามน้ำหนักตัวที่แพทย์หรือเภสัชกรแนะนำอย่างเคร่งครัด รวมถึงคอยวัดอุณหภูมิร่างกายอยู่เสมอ

หากลูกเคยมีประวัติไข้สูงชักมาก่อน เมื่อไหร่ก็ตามที่เริ่มมีน้ำมูก ไอ หรือตัวรุมๆ ให้รีบดูแลรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ และถ้าลูกเริ่มมีอาการชัก สิ่งที่ต้องทำคือจัดให้นอนตะแคงเพื่อป้องกันการสำลัก ห้ามเอานิ้วหรือสิ่งของใดๆ ใส่เข้าไปในปากเด็กเด็ดขาด และคอยดูเวลาว่าอาการชักกินเวลานานเท่าไหร่ก่อนจะรีบพาไปส่งโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดเพื่อให้แพทย์ตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดต่อไป