ทางออกสุดท้ายเมื่อยาลดความดันตาลเอาไม่อยู่: ทำความรู้จักการใส่ท่อระบายน้ำในตาเพื่อรักษาต้อหิน

หลายคนพอได้ยินคำว่าคุณหมอแนะนำให้ผ่าตัดต้อหิน หรือต้องฝังท่อเล็กๆ ไว้ในดวงตาเพื่อระบายน้ำออก ก็มักจะตกใจและกังวลกันไปหมดว่าดวงตาของเราจะเป็นอันตรายไหม จะมองเห็นชัดเหมือนเดิมหรือเปล่า วันนี้หมออยากมานั่งคุยให้ฟังแบบสบายๆ เหมือนเวลาเราคุยกันที่ห้องตรวจ เพื่อคลายข้อสงสัยและทำความเข้าใจไปพร้อมกันว่า เจ้าท่อจิ๋วนี้มีความสำคัญอย่างไร และทำไมถึงเป็นฮีโร่กู้ดวงตาในยามวิกฤตครับ

โรคต้อหินและความดันตาพุ่งสูงเกิดจากอะไรกันแน่?

ก่อนจะไปถึงเรื่องท่อระบายน้ำ เรามาทำความเข้าใจสาเหตุของโรคต้อหินกันก่อนสั้นๆ ดวงตาของเราเปรียบเสมือนอ่างล้างหน้าที่ต้องมีน้ำไหลเข้าและไหลออกตลอดเวลาเพื่อหล่อเลี้ยงเนื้อเยื่อภายใน แต่วันดีคืนดี ท่อระบายน้ำตามธรรมชาติเกิดอุดตัน ทำให้น้ำในตาไหลออกไม่ทัน น้ำก็เริ่มเอ่อล้นและกดทับขั้วประสาทตา ซึ่งเปรียบเสมือนสายไฟเส้นสำคัญที่ส่งภาพไปสมอง เมื่อถูกกดทับนานเข้า ขั้วประสาทตาก็จะฝ่อลง ส่งผลให้ลานสายตาค่อยๆ แคบลงและเสี่ยงต่อการตาบอดถาวรในที่สุด

เมื่อไหร่ที่คุณหมอถึงตัดสินใจเลือกวิธีใส่ท่อระบายน้ำในตา?

ในระยะแรกของการรักษา หมอมักจะเริ่มจากการหยอดยาหรือใช้เลเซอร์ก่อน เพื่อเปิดทางระบายน้ำเดิมให้กลับมาทำงานได้ดีขึ้น แต่ในผู้ป่วยบางรายที่โรคดำเนินไปค่อนข้างมาก ความดันตายังคงสูงปรี๊ดแม้จะหยอดตาหลายชนิด หรือเคยผ่าตัดต้อหินแบบธรรมดาแล้วไม่ได้ผล ท่อระบายน้ำในตาหรือที่ในทางการแพทย์เรียกว่า Glaucoma Drainage Device จึงกลายเป็นทางเลือกสำคัญในการสร้างทางด่วนระบายน้ำเส้นใหม่ เพื่อปกป้องการมองเห็นที่เหลืออยู่ไม่ให้แย่ลงไปกว่าเดิม

ขั้นตอนการผ่าตัดฝังท่อจิ๋วนี้ น่ากลัวอย่างที่คิดไว้ไหม?

เวลาคนไข้ยินคำว่าผ่าตัดดวงตา มักจะจินตภาพไปไกลว่าน่ากลัวและเจ็บปวดมาก ในความเป็นจริง การผ่าตัดการใส่ท่อระบายน้ำในตาเพื่อรักษต้อหินนี้ จะทำโดยจักษุแพทย์เฉพาะทางด้านต้อหินอย่างระมัดระวังที่สุด โดยแพทย์จะใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับการระงับความรู้สึก เพื่อให้คนไข้ไม่รู้สึกเจ็บในระหว่างทำ

ตัวท่อจะมีขนาดเล็กและบางมากๆ ทำจากวัสดุพิเศษที่ร่างกายยอมรับได้ดี แพทย์จะสอดท่อนี้เข้าไปในช่องลูกตา เพื่อให้น้ำในตาไหลผ่านท่อนี้ไปพักไว้ที่แผ่นพักน้ำขนาดเล็กที่อยู่ใต้เยื่อบุตา ซึ่งร่างกายจะค่อยๆ ดูดซึมน้ำส่วนเกินออกไปเอง ทำให้ความดันในตาค่อยๆ ลดลงสู่ระดับที่ปลอดภัย

การดูแลตัวเองช่วงวันแรกหลังผ่าตัด: ต้องระวังอะไรเป็นพิเศษ?

ช่วงเวลาหลังผ่าตัดเสร็จใหม่ๆ เป็นช่วงที่สำคัญมากในการรักษาแผลให้เข้าที่และป้องกันการติดเชื้อ สิ่งที่ต้องปฏิบัติอย่างเคร่งครัดมีดังนี้ครับ

• ห้ามขยี้ตาเด็ดขาด: แม้จะรู้สึกเคืองหรือคันแค่ไหน เพราะแรงกดอาจทำให้แผลปริและท่อเคลื่อนตำแหน่งได้
• ระวังน้ำเข้าตา: ควรงดสระผมเองในช่วงสัปดาห์แรกเพื่อป้องกันน้ำและแชมพูเข้าตา และใช้วิธีเช็ดหน้าแทนการล้างด้วยน้ำเปล่า
• ใส่ที่ครอบตาตามแพทย์สั่ง: โดยเฉพาะเวลานอน เพื่อป้องกันเผลอมือไปโดนดวงตาโดยไม่รู้ตัว
• หยอดตาและกินยาตามเวลา: ยาปฏิชีวนะและยาลดการอักเสบมีความสำคัญอย่างยิ่ง ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ต้องรีบกลับมาพบแพทย์ก่อนนัด?

แม้ว่าการผ่าตัดจะผ่านไปด้วยดี แต่หากมีอาการเหล่านี้เกิดขึ้น แปลว่าดวงตาอาจกำลังส่งสัญญาณผิดปกติ รีบมาพบแพทย์ทันที ไม่ต้องรอให้ถึงวันนัด

• ปวดตามากขึ้นเรื่อยๆ และกินยาแก้ปวดแล้วไม่ยอมทุเลา
• ตามัวลงอย่างกะทันหัน หรือมองเห็นภาพเบลอมากกว่าเดิม
• ดวงตาแดงจัด บวมเป่ง หรือมีขี้ตาหรือหนองไหลออกมา
• รู้สึกเหมือนมีสิ่งแปลกปลอมอยู่ในตาตลอดเวลา

ชีวิตประจำวันและการใช้สายตาหลังจากใส่ท่อระบายน้ำแล้ว

เมื่อแผลผ่าตัดเริ่มสมานและเข้าที่ดีแล้ว คนไข้ส่วนใหญ่จะสามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ใกล้เคียงปกติ แต่ยังคงต้องมีความระมัดระวังในเรื่องการก้มหน้ายกของหนัก หรือการออกกำลังกายที่ต้องใช้แรงกระแทกสูงในช่วงแรก สิ่งสำคัญที่สุดคือการมาพบแพทย์ตามนัดอย่างสม่ำเสมอ เพื่อวัดความดันตาและตรวจเช็กการทำงานของท่อระบายน้ำอย่างใกล้ชิด เพราะโรคต้อหินเป็นโรคเรื้อรังที่ต้องดูแลกันไปตลอดชีวิต การร่วมมือกันระหว่างคนไข้และหมอคือหัวใจสำคัญที่สุดในการรักษาดวงตาคู่นี้ให้อยู่กับเราไปนานๆ ครับ