พยาธิใบไม้ตับ: เรื่องใกล้ตัวจากจานอาหารที่เราอาจมองข้าม

กินปลาดิบหรือปลาร้าดิบเป็นประจำ ต้องระวังเรื่องนี้ให้ดี

หลายคนชอบทานเมนูอาหารพื้นบ้านที่ทำจากปลาน้ำจืดดิบๆ ไม่ว่าจะเป็นก้อยปลา ปลาร้าดิบ หรือส้มปลา ซึ่งถือเป็นเมนูโปรดของใครหลายคน แต่ทราบไหมว่าความอร่อยเหล่านี้อาจแฝงมากับภัยเงียบที่ชื่อว่า การติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ โดยเฉพาะในพื้นที่แถบภาคอีสานและภาคเหนือ ซึ่งการทานของดิบเหล่านี้ถือเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้พยาธิเข้าไปฝังตัวอยู่ในทางเดินน้ำดีของเราได้

พยาธิใบไม้ตับเข้ามาอยู่ในร่างกายเราได้อย่างไร

วงจรชีวิตของพยาธิชนิดนี้เริ่มต้นจากไข่พยาธิที่ปนออกมากับอุจจาระ ลงสู่แหล่งน้ำตามธรรมชาติ จากนั้นจะไปอาศัยอยู่ในหอยและตัวปลา ก่อนจะกลายมาเป็นระยะติดต่อที่พร้อมเข้าสู่ร่างกายมนุษย์ เมื่อเราทานปลาเหล่านั้นแบบไม่สุกดี พยาธิตัวอ่อนจะไชออกจากเนื้อปลาและเดินทางขึ้นไปฝังตัวที่ท่อน้ำดีในตับของเรา เมื่อมันโตเต็มวัยก็จะเริ่มสร้างปัญหาให้สุขภาพโดยที่เราไม่รู้ตัว

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเราอาจกำลังมีพยาธิอยู่ในตับ

ช่วงแรกของการติดเชื้อ หลายคนอาจไม่มีอาการอะไรเลย แต่เมื่อพยาธิเริ่มโตขึ้นและอุดตันทางเดินน้ำดี หรือทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง อาการที่มักพบได้แก่:

• แน่นท้อง จุกเสียดใต้ชายโครงขวาบ่อยๆ
• อาหารไม่ย่อย หรือท้องอืดเป็นประจำ
• อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร
• หากเป็นเรื้อรังอาจมีอาการดีซ่าน ตาเหลือง ตัวเหลือง หรือน้ำหนักตัวลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ

ถ้าปล่อยทิ้งไว้ไม่รักษา ผลที่ตามมาน่ากลัวแค่ไหน

หลายคนมักคิดว่าแค่ทานยาถ่ายพยาธิเองก็น่าจะหาย แต่ความจริงแล้วการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับที่ปล่อยทิ้งไว้นานจะทำให้ท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรัง เกิดพังผืดในตับ และที่เป็นเรื่องใหญ่ที่สุดคือ มันเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่กระตุ้นให้เกิดโรคมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งเป็นโรคที่อันตรายและรักษายากมาก

วิธีป้องกันตัวเองให้ห่างไกลจากพยาธิใบไม้ตับ

ทางแก้ที่ได้ผลที่สุดคือการเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน ซึ่งทำได้ไม่ยากดังนี้:

• ทานอาหารที่ปรุงสุกด้วยความร้อนทุกครั้ง โดยเฉพาะปลาเกล็ดขาว
• หลีกเลี่ยงการทานปลาน้ำจืดแบบดิบ หรือเมนูที่หมักดองไม่ผ่านความร้อน
• รักษาความสะอาดของสุขา เพื่อไม่ให้ไข่พยาธิแพร่กระจายลงสู่แหล่งน้ำ
• หากมีประวัติทานของดิบเป็นประจำ แนะนำให้มาตรวจสุขภาพหรือตรวจอุจจาระหาไข่พยาธิที่โรงพยาบาล เพื่อรับการรักษาด้วยยาเฉพาะทางที่เหมาะสม

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพียงเล็กน้อยช่วยลดความเสี่ยงที่น่ากลัวนี้ลงได้มาก หากใครเริ่มมีอาการสงสัย อย่ารอช้าที่จะเข้ามาปรึกษาหมอ เพื่อการวินิจฉัยและรักษาที่ทันท่วงทีครับ