ภาวะลำไส้แปรปรวน: ปวดท้อง ท้องอืด ท้องเสียสลับท้องผูก ที่ไม่ควรมองข้าม

ตื่นมาแล้วปวดท้อง ท้องอืด แน่นเฟ้อ แบบนี้เรียกว่าอะไรดี?

หลายคนคงเคยเจออาการปวดท้องยามเช้า ท้องเสียสลับกับท้องผูก หรือมีลมแน่นในท้องตลอดเวลาจนใช้ชีวิตประจำวันลำบาก ไปตรวจหมอทีไรผลเลือดก็ปกติ เอ็กซเรย์ก็ไม่พบแผลหรือเนื้องอกอะไร แต่มันทรมานเหลือเกิน อาการเหล่านี้คือสัญญาณเตือนคลาสสิกของภาวะลำไส้แปรปรวน หรือที่หมอชอบเรียกสั้นๆ ว่า IBS (Irritable Bowel Syndrome) ซึ่งเป็นโรคที่ไม่มีแผลในทางเดินอาหาร แต่ระบบการทำงานของลำไส้มันรั้นและไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ

ทำไมอยู่ดีๆ ลำไส้ถึงแปรปรวนและเกร็งตัวผิดปกติ?

ในมุมมองทางการแพทย์ ลำไส้ของเราไม่ใช่แค่ท่อส่งอาหาร แต่มันมีระบบประสาทของตัวเองที่เชื่อมต่อโดยตรงกับสมอง หรือที่เรียกว่า Gut-Brain Axis เมื่อไหร่ก็ตามที่เราเครียด วิตกกังวล พักผ่อนน้อย หรือกินอาหารบางประเภท สมองจะส่งสัญญาณไปที่ลำไส้ ทำให้กล้ามเนื้อผนังลำไส้บีบตัวเร็วเกินไปจนเกิดอาการท้องเสีย หรือบีบตัวช้าเกินไปจนกลายเป็นท้องผูก

เช็กลิสต์อาการแบบไหนเข้าข่ายภาวะลำไส้แปรปรวน

การวินิจฉัยโรคนี้หมอจะดูจากอาการและระยะเวลาเป็นหลัก ลองเช็กตัวเองดูว่ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วยหรือไม่ในช่วง 3 เดือนที่ผ่านมา:

• ปวดท้องเรื้อรัง บริเวณท้องน้อยหรือรอบสะดือ โดยอาการปวดมักจะดีขึ้นหลังจากการขับถ่าย
• มีการเปลี่ยนแปลงของความถี่ในการขับถ่าย เช่น จากวันละครั้งเป็นวันละสามครั้ง หรือนานๆ ถ่ายที
• ลักษณะอุจจาระเปลี่ยนไป อาจจะเหลวเป็นน้ำ แข็งเป็นก้อน หรือมีมูกปน
• ท้องอืด แน่นท้อง มีลมในท้องเยอะ เรอ หรือผายลมบ่อย

อาหารตัวการที่กระตุ้นให้ลำไส้ปั่นป่วน

อาหารบางชนิดย่อยยากและไปหมักตัวในลำไส้ใหญ่จนเกิดแก๊สและอาการปวดเกร็ง หากรู้ตัวว่าเป็นภาวะลำไส้แปรปรวน ควรหลีกเลี่ยงอาหารเหล่านี้:

• อาหารรสจัด เผ็ดจัด หรือมันจัด ซึ่งกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้
• นมและผลิตภัณฑ์จากนม เนื่องจากคนไข้บางคนมีภาวะย่อยน้ำตาลแลคโตสได้ไม่ดี
• เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน แอลกอฮอล์ และน้ำอัดลม
• ผักบางชนิดที่มีแก๊สสูง เช่น หอมใหญ่ กระเทียม กะหล่ำปลี และถั่วต่างๆ

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้ลำไส้กลับมาสงบสุข

การดูแลรักษาภาวะลำไส้แปรปรวนให้ได้ผลระยะยาว หัวใจสำคัญไม่ได้อยู่ที่การกินยาแก้ปวดอย่างเดียว แต่ต้องปรับวิถีชีวิตควบคู่กันไป:

• กินอาหารให้เป็นเวลา เคี้ยวให้ละเอียด และแบ่งมื้ออาหารเป็นมื้อเล็กๆ แทนการกินมื้อใหญ่
• ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอในแต่ละวัน ช่วยให้ระบบขับถ่ายทำงานได้ดีขึ้น
• จัดการความเครียดด้วยการออกกำลังกายเบาๆ เล่นโยคะ หรือฝึกหายใจลึกๆ
• จดบันทึกอาหารในแต่ละวัน เพื่อสังเกตว่ากินอะไรแล้วมีอาการ เพื่อจะได้หลีกเลี่ยงตัวการนั้น

อาการแบบไหนที่ต้องระวังและควรมาพบแพทย์โดยเร็ว

แม้ว่าภาวะลำไส้แปรปรวนจะไม่ใช่โรคร้ายแรงถึงชีวิตและไม่พัฒนาไปเป็นมะเร็ง แต่หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย หมอแนะนำให้มาตรวจเพิ่มเติมเพื่อความปลอดภัย:

• มีเลือดปนมากับอุจจาระ หรืออุจจาระมีสีดำสนิท
• น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีไข้ร่วมกับอาการปวดท้อง
• อาการปวดท้องรุนแรงจนรบกวนการนอนหลับตอนกลางคืน
• เริ่มมีอาการครั้งแรกตอนอายุเกิน 50 ปี