มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก: สัญญาณเตือนที่ห้ามมองข้ามและวิธีป้องกันก่อนสายเกินไป

หลายคนมักคิดว่าเรื่องขับถ่ายผิดปกติเป็นเรื่องไกลตัว หรือแค่กินอาหารไม่ดี แต่รู้ไหมว่าอาการท้องผูกสลับท้องเสีย หรือการขับถ่ายที่เปลี่ยนไปอาจเป็นเสียงเตือนจากร่างกายว่ากำลังเกิด มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก ขึ้นแล้ว

ในฐานะหมอ ผมมักจะเจอคนไข้ที่มาปรึกษาด้วยอาการถ่ายเป็นเลือดหรือปวดท้องเรื้อรัง ซึ่งหลายคนมักจะเข้าใจผิดคิดว่าเป็นริดสีดวงทวารและปล่อยทิ้งไว้จนอาการลุกลาม ทั้งที่จริงๆ แล้วมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักเป็นมะเร็งที่หากตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ จะมีโอกาสหายขาดสูงมาก

มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักเกิดขึ้นได้อย่างไร

ส่วนใหญ่แล้วมะเร็งชนิดนี้ไม่ได้เกิดขึ้นมาในวันเดียว แต่มันค่อยๆ เริ่มจากติ่งเนื้อเล็กๆ ที่ผนังลำไส้ที่เรียกว่า ติ่งเนื้อเนื้องอก (Polyp) ซึ่งส่วนมากเป็นติ่งเนื้อธรรมดา แต่เมื่อเวลาผ่านไปหลายปี ติ่งเนื้อเหล่านี้อาจค่อยๆ เปลี่ยนรูปร่างและกลายเป็นมะเร็งได้ หากเราสามารถตรวจพบและตัดติ่งเนื้อนี้ออกตั้งแต่ตอนที่ยังไม่มีอาการ เราก็สามารถป้องกันการเกิดมะเร็งได้ตั้งแต่ต้นทาง

สัญญาณเตือนที่ต้องสังเกตตัวเองให้ดี

หลายคนชอบถามผมว่าต้องรอให้ปวดท้องมากไหมถึงจะมาหาหมอ คำตอบคือไม่ต้องรอครับ อาการที่ควรรีบสังเกตมีดังนี้

• นิสัยการขับถ่ายเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน เช่น เคยถ่ายทุกวันกลายเป็นท้องผูกสลับท้องเสียติดต่อกันนานเกินสองสัปดาห์
• ถ่ายอุจจาระมีเลือดปน หรือมีมูกเลือดออกมาพร้อมอุจจาระ
• ขนาดของอุจจาระเล็กลง หรือลำตัวอุจจาระเรียวเล็กลงผิดปกติ
• รู้สึกถ่ายไม่สุด เหมือนยังมีอะไรค้างอยู่ข้างใน
• มีอาการเพลีย ซีด หรือน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ

ใครบ้างที่จัดอยู่ในกลุ่มเสี่ยง

แม้ว่ามะเร็งชนิดนี้จะพบได้บ่อยในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป แต่ในปัจจุบันพบว่าคนอายุน้อยลงเรื่อยๆ ก็เริ่มป่วยมากขึ้น โดยปัจจัยเสี่ยงหลักๆ ได้แก่

• พฤติกรรมการกินอาหารที่มีกากใยน้อย เน้นเนื้อแดง เนื้อสัตว์แปรรูป และไขมันสูง
• การสูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
• ภาวะอ้วนและการขาดการออกกำลังกาย
• คนในครอบครัวเคยมีประวัติป่วยเป็นมะเร็งลำไส้หรือมีประวัติติ่งเนื้อในลำไส้
• ผู้ที่มีโรคประจำตัวเป็นโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง (IBD)

ตรวจคัดกรองอย่างไรให้มั่นใจว่าปลอดภัย

วิธีที่ดีที่สุดคือการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ ซึ่งไม่ใช่เรื่องน่ากลัวอย่างที่คิดครับ การส่องกล้องช่วยให้หมอเห็นผนังลำไส้ได้อย่างชัดเจน หากเจอติ่งเนื้อก็สามารถตัดออกได้ทันทีในคราวเดียว ซึ่งเป็นการป้องกันมะเร็งที่มีประสิทธิภาพที่สุด แนะนำว่าผู้ที่มีอายุ 45-50 ปีขึ้นไปควรเข้ารับการตรวจคัดกรองแม้จะไม่มีอาการผิดปกติใดๆ ก็ตาม

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมวันนี้เพื่อลำไส้ที่ดีในวันหน้า

การป้องกันตัวเองไม่ใช่เรื่องยาก เพียงแค่ลองปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวันเล็กน้อย เช่น

• เพิ่มผักและผลไม้ในมื้ออาหารให้มากขึ้น เพื่อให้ระบบขับถ่ายทำงานได้ปกติ
• ลดการทานเนื้อแดงและเนื้อสัตว์แปรรูป เช่น ไส้กรอก กุนเชียง หรือเนื้อย่างเกรียมๆ
• ขยับร่างกายให้บ่อยขึ้น ออกกำลังกายสม่ำเสมอเพื่อช่วยกระตุ้นการทำงานของลำไส้
• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอในแต่ละวัน

หากคุณเริ่มมีอาการผิดปกติที่ว่ามา อย่าปล่อยทิ้งไว้จนกลายเป็นเรื่องใหญ่ การมาตรวจเช็กให้ชัดเจนตั้งแต่เนิ่นๆ คือวิธีที่ดีที่สุดที่จะช่วยให้เราใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและไร้กังวลครับ