หน้ามืด เหนื่อยง่าย ตรวจเจอเลือดจาง: เตือนภัยความลับจากทางเดินอาหาร

ช่วงนี้หลายคนอาจจะรู้สึกว่าตัวเองเหนื่อยง่ายกว่าปกติ เดินขึ้นบันไดแค่ไม่กี่ชั้นก็หอบ หรือบางทีตื่นมาแล้วรู้สึกหน้ามืดวิงเวียนศีรษะ ชักเริ่มสงสัยว่าเราพักผ่อนน้อยไปหรือเปล่า พอบริจาคเลือดหรือไปตรวจสุขภาพประจำปี หมอก็ทักว่ามีภาวะซีดหรือเลือดจาง พอเจาะลึกดูค่าเลือด ถึงได้รู้ว่าธาตุเหล็กในร่างกายต่ำเตี้ยเรี่ยดิน แต่เรื่องที่น่าตกใจคือ ต้นตอของปัญหาไม่ได้อยู่ที่การกินอาหารไม่ครบ 5 หมู่ แต่อยู่ลึกเข้าไปในระบบทางเดินอาหารของเรานี่เองครับ

สัญญาณเตือนภัย เลือดจางแบบนี้มาจากไหน?

เวลาที่เราเจอคนไข้ที่มีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก หมอมักจะนึกถึงการสูญเสียเหล็กออกจากร่างกายก่อนเสมอ และเส้นทางหลักที่ทำให้เสียเลือดทีละน้อยแบบไม่รู้ตัวก็คือทางเดินอาหารของเรานั่นเองครับ ปัญหาคือ ร่างกายเราเก่งมากในการปรับตัว ถ้าเลือดมันค่อยๆ ซึมทีละนิด ทีละหยด เราจะไม่รู้ตัวเลย อุจจาระก็อาจจะยังสีปกติ จนกระทั่งร่างกายสะสมความเหนื่อยล้าไม่ไหว ถึงแสดงอาการออกมา

จุดซ่อนเร้นในกระเพาะและลำไส้ ที่แอบขโมยเลือดเราไปทีละน้อย

ทางเดินอาหารตั้งแต่หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ลำไส้เล็ก ไปจนถึงลำไส้ใหญ่ สามารถเกิดจุดเลือดออกได้ทั้งสิ้น สาเหตุหลักๆ ที่หมอพบได้บ่อยในห้องตรวจมีดังนี้ครับ

• แผลในกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น: มักเกิดจากการกินยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เป็นประจำ หรือการติดเชื้อแบคทีเรียในกระเพาะ
• ติ่งเนื้อหรือมะเร็งลำไส้ใหญ่: ระยะแรกอาจไม่มีอาการปวดท้องเลย แต่มักจะมาด้วยเลือดจางจากการที่ก้อนเนื้อมีเลือดซึมออกมาเรื่อยๆ
• โรคริดสีดวงทวารหรือแผลบริเวณทวารหนัก: แม้จะเห็นเลือดสดๆ ตอนเบ่งถ่ายชัดเจน แต่ถ้าปล่อยให้เลือดออกเรื้อรังก็ทำให้ซีดได้เช่นกัน
• การใช้ยาบางชนิด: เช่น ยาละลายลิ่มเลือด หรือยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด ซึ่งทำให้เยื่อบุทางเดินอาหารระคายเคืองและเลือดออกง่ายขึ้น

ตรวจให้ลึกถึงต้นตอ ด้วยการส่องกล้องทางเดินอาหาร

เมื่อผลเลือดฟ้องชัดเจนว่าเป็นภาวะโลหิตจางจากการสูญเสียเลือด การรักษาเฉพาะการกินยาบำรุงเลือดอย่างเดียวไม่เพียงพอครับ เพราะมันเหมือนการเปิดก๊อกน้ำทิ้งไว้แล้วคอยถูพื้นไปเรื่อยๆ สิ่งสำคัญที่สุดคือต้องหาว่าน้ำรั่วมาจากไหน วิธีที่ดีที่สุดและได้คำตอบแม่นยำที่สุดคือ การส่องกล้องตรวจทางเดินอาหาร ทั้งส่องกล้องส่วนบนเพื่อดูหลอดอาหาร กระเพาะ และลำไส้เล็กส่วนต้น และการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ เพื่อหาว่ามีแผล ติ่งเนื้อ หรือความผิดปกติอะไรซ่อนอยู่หรือไม่

แนวทางดูแลรักษาและจัดการปัญหาระยะยาว

เมื่อคุณหมอพบต้นเหตุของเลือดออกแล้ว ขั้นตอนการรักษาจะเดินหน้าไปพร้อมกันสองทางครับ ทางแรกคือการจัดการที่ต้นเหตุ เช่น ให้ยาฆ่าเชื้อและยาลดกรดหากเป็นแผลในกระเพาะ ตัดติ่งเนื้อลำไส้ใหญ่ออก หรือปรับเปลี่ยนยาตัวที่ทำให้เกิดเลือดออก ส่วนทางที่สองคือการเติมคลังเหล็กในร่างกายให้กลับมาเต็ม ด้วยการกินยาเสริมธาตุเหล็ก หรือในบางรายที่ซีดมากอาจต้องได้รับเลือดทดแทน ควบคู่ไปกับการกินอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง เช่น เนื้อแดง ตับ ไข่แดง และผักใบเขียว พร้อมกับวิตามินซีเพื่อช่วยดูดซึม

หากคุณหรือคนใกล้ตัวกำลังเผชิญกับอาการเหนื่อยเพลียเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือตรวจเจอภาวะโลหิตจาง อย่ามองข้ามเด็ดขาดครับ ลองปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจคัดกรองความผิดปกติในทางเดินอาหารแต่เนิ่นๆ เพราะการรู้เร็ว รักษาไว ช่วยตัดไฟตั้งแต่ต้นลมได้ดีที่สุดครับ