เหนื่อยเพลียเรื้อรังแบบไม่มีสาเหตุ ระวังกำลังเผชิญกับภาวะขาดวิตามินบีและธาตุเหล็ก

หลายคนมักมีความคิดว่าอาการอ่อนเพลียที่เกิดขึ้นในแต่ละวันเป็นเพียงแค่ผลลัพธ์จากการทำงานหนัก นอนหลับไม่พอ หรือความเครียดสะสม แต่ในความเป็นจริงแล้ว หากพักผ่อนเต็มที่เท่าไหร่ก็ยังรู้สึกหมดแรง หน้ามืดง่าย หรือสมองไม่แล่น อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายว่ากำลังเผชิญกับภาวะขาดวิตามินบีและธาตุเหล็ก ซึ่งเป็นสารอาหารชิ้นสำคัญที่ร่างกายขาดไม่ได้

ทำไมร่างกายถึงขาดวิตามินบีและธาตุเหล็กพร้อมๆ กันได้?

ในมุมมองของการทำงานในคลินิก หมอมักจะพบคนไข้ที่มีอาการเหนื่อยเรื้อรังและตรวจพบว่ามีสารอาหารสองกลุ่มนี้ต่ำกว่าเกณฑ์พร้อมกันอยู่บ่อยครั้ง สาเหตุหลักมักมาจากพฤติกรรมการกินอาหารในชีวิตประจำวัน เช่น การทานอาหารไม่ครบห หมู่ การทานมังสวิรัติหรือวีแกนอย่างเคร่งครัดโดยไม่มีความรู้เรื่องการทดแทนสารอาหาร หรือกลุ่มคนที่มีปัญหาเรื่องระบบทางเดินอาหารและการดูดซึม

ธาตุเหล็กมีหน้าที่หลักในการสร้างฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดงเพื่อขนส่งออกซิเจนไปเลี้ยงทั่วร่างกาย ส่วนวิตามินบี โดยเฉพาะบี12 ทำหน้าที่สร้างเม็ดเลือดแดงและดูแลระบบประสาท เมื่อขาดทั้งคู่พร้อมกัน การผลิตพลังงานในระดับเซลล์จึงพังทลายลง ส่งผลให้ร่างกายเข้าสู่ภาวะเสื่อมโทรมอย่างรวดเร็ว

เช็กด่วน อาการแบบไหนฟ้องว่ากำลังขาดสารอาหารคู่นี้?

ร่างกายของคนเรามีความฉลาดในการส่งเสียงเตือนเมื่อมีความผิดปกติเกิดขึ้น หากคุณมีอาการเหล่านี้ร่วมกันหลายข้อ ควรเริ่มระวังตัวได้แล้ว

• เหนื่อยง่าย อ่อนเพลียตลอดเวลา: แม้นอนหลับพักผ่อนยาวนานแปดชั่วโมง ตื่นมาก็ยังรู้สึกเหมือนไม่ได้นอน สมองตื้อคิดงานไม่ออก
>
• ผิวพรรณซีดเซียว: สังเกตได้จากริมฝีปากด้านใน เปลือกตาด้านใน หรือฝ่ามือที่ดูซีดกว่าปกติ ไม่สดใสเปล่งปลั่ง
>
• เวียนหัว หน้ามืดบ่อย: โดยเฉพาะเวลาลุกขึ้นยืนเร็วๆ หรือนั่งทำงานนานๆ แล้วรู้สึกวูบคล้ายจะเป็นลม
>
• ผมร่วง เล็บเปราะง่าย: เส้นผมขาดหลุดร่วงผิดปกติเมื่อหวีผม และเล็บมีความบาง ฉีกขาดหรือแอ่นเป็นรูปช้อน
>
• มุมปากแตกและลิ้นอักเสบ: มักมีแผลที่มุมปากบ่อยครั้ง หรือรู้สึกเจ็บแสบบริเวณลิ้น

กลุ่มเสี่ยงที่มักเจอภาวะขาดวิตามินบีและธาตุเหล็กบ่อยที่สุด

ไม่ใช่ทุกคนที่จะมีโอกาสขาดสารอาหารเหล่านี้เท่ากัน กลุ่มคนที่มีความเสี่ยงสูงและควรได้รับการตรวจเลือดเป็นประจำ ได้แก่ ผู้หญิงที่มีประจำเดือนมามากหรือมานานผิดปกติ หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุที่ระบบย่อยอาหารทำงานลดลง ผู้ที่รับประทานอาหารจำกัดกลุ่ม และผู้ที่เคยผ่าตัดลดขนาดกระเพาะอาหาร

วิธีดูแลตัวเองและการเติมสารอาหารกลับคืนสู่ร่างกาย

หากตรวจพบว่ามีภาวะนี้จริง สิ่งแรกที่ต้องทำคือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินและการเลือกรับประทานอาหารให้ตรงจุด

• แหล่งอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง: เน้นทานเนื้อสัตว์แดง ตับ ไข่แดง หอยนางรม และผักใบเขียวเข้ม โดยควรทานร่วมกับวิตามินซี เช่น น้ำส้มคั้นสด เพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการดูดซึมธาตุเหล็กให้ดียิ่งขึ้น
>
• แหล่งอาหารที่มีวิตามินบี: พบได้มากในเนื้อสัตว์ ปลา ไข่ นม ชีส และธัญพืชไม่ขัดสี

ความเข้าใจผิดยอดฮิตเรื่องการซื้อวิตามินมากินเอง

คนไข้หลายคนเมื่อรู้ว่าตัวเองเพลีย มักจะรีบไปร้านขายยาเพื่อซื้อวิตามินรวมหรือธาตุเหล็กโดสสูงมากินเองทันที หมออยากเตือนว่าการกินธาตุเหล็กเกินความจำเป็นอาจสะสมในอวัยวะภายในและเป็นอันตรายต่อตับได้ ส่วนวิตามินบีบางชนิดแม้จะละลายน้ำได้ดีแต่ก็ควรได้รับในปริมาณที่เหมาะสม ทางที่ดีที่สุดควรปรึกษาแพทย์เพื่อเจาะเลือดตรวจระดับวิตามินและธาตุเหล็กที่แท้จริงก่อนเริ่มต้นรักษา เพื่อความปลอดภัยและแก้ปัญหาได้อย่างตรงจุดที่สุด