ตรวจปัสสาวะบอกอะไรเราได้บ้าง ทำไมหมอต้องให้ตรวจทุกครั้งที่มาหา

ทำไมตรวจปัสสาวะแค่แก้วเดียว ถึงบอกโรคได้สารพัด

เวลาคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาเรื่องอาการเจ็บป่วย ไม่ว่าจะเป็นอาการปวดหลัง ปัสสาวะแสบขัด หรือแม้แต่ตรวจสุขภาพประจำปี คุณหมอมักจะขอให้ไปเก็บตัวอย่างปัสสาวะมาตรวจเสมอ หลายคนอาจสงสัยว่าการตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะเพื่อวินิจฉัยโรค หรือที่เรียกกันทางการแพทย์ว่า Urinalysis นั้น มันสำคัญขนาดไหนและทำไมถึงเป็นเครื่องมือด่านหน้าในการวินิจฉัยโรคที่ขาดไม่ได้เลย

เตรียมตัวอย่างไรให้ผลตรวจแม่นยำที่สุด

หัวใจสำคัญของการตรวจคือคุณภาพของตัวอย่าง หากปัสสาวะที่เก็บมามีการปนเปื้อน ผลการตรวจอาจคลาดเคลื่อนจนทำให้หมอแปลผลผิดได้ สิ่งที่ควรปฏิบัติมีดังนี้:

• ดื่มน้ำให้เพียงพอเพื่อให้ปัสสาวะไม่เข้มข้นจนเกินไป
• ควรเลือกเก็บปัสสาวะช่วงกลางกระแส คือฉี่ทิ้งช่วงแรกไปก่อนแล้วค่อยรองเก็บช่วงกลาง เพื่อลดการปนเปื้อนจากเชื้อแบคทีเรียหรือสิ่งสกปรกบริเวณปากทางปัสสาวะ
• ทำความสะอาดบริเวณอวัยวะเพศให้เรียบร้อยก่อนเก็บตัวอย่าง
• รีบส่งห้องแล็บทันที ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้เกิน 1 ชั่วโมง เพราะถ้าทิ้งไว้นานเชื้อแบคทีเรียอาจแบ่งตัวเพิ่มขึ้นจนค่าความผิดปกติเพี้ยนไปจากความจริง

เมื่อปัสสาวะไปอยู่ในห้องแล็บ หมอมองหาอะไรกันบ้าง

เมื่อนำปัสสาวะเข้าเครื่องวิเคราะห์หรือส่องดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ หมอจะไม่ได้ดูแค่สีหรือกลิ่น แต่จะแบ่งการตรวจออกเป็น 3 ส่วนหลัก ดังนี้:

การตรวจด้วยแถบวัดสี (Chemical Analysis)

เป็นการตรวจหาสารเคมีในปัสสาวะ เช่น ค่าความเป็นกรดด่าง (pH) น้ำตาล ซึ่งบ่งบอกถึงโรคเบาหวาน โปรตีนที่รั่วออกมาซึ่งอาจเตือนถึงโรคไต หรือเม็ดเลือดที่ปนออกมา ซึ่งช่วยคัดกรองเบื้องต้นได้ว่ามีภาวะอักเสบหรือติดเชื้อหรือไม่

การตรวจดูความใสและตะกอน (Microscopic Examination)

หมอจะส่องดูว่าในปัสสาวะมี เซลล์เม็ดเลือดขาว ซึ่งเป็นสัญญาณของการอักเสบหรือติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ หรือมีผลึกนิ่ว ซึ่งเป็นสาเหตุของอาการปวดท้องรุนแรงที่คนไข้หลายคนต้องเผชิญ

สัญญาณอันตรายที่ตรวจเจอจากปัสสาวะ

หากผลตรวจพบค่าผิดปกติ ไม่ได้แปลว่าเราป่วยหนักเสมอไป แต่เป็นคำเตือนที่ช่วยให้รักษาได้ทันท่วงที เช่น หากพบเม็ดเลือดขาวจำนวนมาก มักสัมพันธ์กับอาการกระเพาะปัสสาวะอักเสบที่ทำให้ปัสสาวะแสบขัด หากพบโปรตีนรั่วออกมามาก อาจเป็นสัญญาณว่าไตเริ่มทำงานหนักหรือเสื่อมสภาพ ซึ่งถ้าตรวจเจอตั้งแต่เนิ่นๆ เรายังสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมหรือรักษาเพื่อยืดอายุการทำงานของไตไว้ได้นานที่สุด

ตรวจปัสสาวะแล้วผลปกติ วางใจได้แค่ไหน

การที่ผลตรวจออกมาเป็นปกติถือเป็นข่าวดี แต่ก็อย่าลืมว่าการตรวจนี้เป็นเพียงจุดเริ่มต้น บางครั้งโรคบางอย่างในระยะเริ่มต้นอาจยังไม่แสดงค่าที่ผิดปกติในปัสสาวะ หากคนไข้ยังมีอาการเจ็บป่วยหรือความไม่สบายใจ หมอจำเป็นต้องส่งตรวจเพิ่มเติม เช่น การเพาะเชื้อปัสสาวะ หรือการอัลตราซาวด์ เพื่อให้เห็นภาพรวมของสุขภาพที่ชัดเจนที่สุด