ตรวจปัสสาวะแค่นี้ ทำไมหมอถึงรู้เรื่องข้างในร่างกายเราได้ตั้งเยอะ?

ทำไมหมอถึงชอบให้เราเก็บปัสสาวะไปตรวจนัก?

เวลาคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาเรื่องอาการไม่สบายตัว หลายครั้งหมอมักจะสั่งตรวจปัสสาวะควบคู่ไปกับการตรวจร่างกายเสมอ บางคนอาจจะสงสัยว่าก็แค่การฉี่ใส่กระปุก มันจะบอกอะไรได้มากมายขนาดนั้นเลยหรือ จริงๆ แล้วปัสสาวะเปรียบเสมือนกระจกสะท้อนสุขภาพที่ผ่านการกรองจากไตของเรา ซึ่งของเสียและสารเคมีต่างๆ ที่ปนออกมา สามารถบอกใบ้ถึงความผิดปกติที่ซ่อนอยู่ลึกๆ ได้ดีกว่าที่คิด

การตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะเพื่อวินิจฉัยโรค คืออะไรกันแน่?

การตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะเพื่อวินิจฉัยโรค หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Urinalysis คือกระบวนการตรวจสอบคุณสมบัติของปัสสาวะ ทั้งในแง่ของสี ความใส ความเข้มข้น ไปจนถึงการตรวจหาค่าเคมีและส่องกล้องดูเซลล์ต่างๆ ที่หลุดออกมา ซึ่งวิธีนี้เป็นขั้นตอนพื้นฐานที่ประหยัด รวดเร็ว แต่ให้ข้อมูลที่มีค่ามากสำหรับหมอในการคัดกรองโรคเบื้องต้น

สีและลักษณะปัสสาวะบอกอะไรเราได้บ้าง?

แค่การสังเกตด้วยตาเปล่า หมอก็พอจะเดาทางได้แล้วว่าเกิดอะไรขึ้นภายในร่างกายบ้าง:

• สีเหลืองใสหรือเหลืองอ่อน: มักหมายถึงร่างกายได้รับน้ำเพียงพอและอยู่ในภาวะปกติ
• สีเหลืองเข้ม: อาจเป็นสัญญาณว่าดื่มน้ำน้อยเกินไป หรือร่างกายกำลังสูญเสียน้ำ
• สีแดงหรือชมพู: อาจบ่งบอกถึงการมีเลือดปน ซึ่งต้องหาสาเหตุว่าเกิดจากการติดเชื้อ นิ่ว หรือความผิดปกติอื่นๆ
• ความขุ่น: มักเป็นสัญญาณของการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะหรือมีหนองปน

เมื่อตรวจพบสิ่งผิดปกติในปัสสาวะ หมอเขามองหาอะไร?

หลังจากตรวจดูภายนอกแล้ว หมอจะนำปัสสาวะไปตรวจทางเคมีและส่องกล้อง ซึ่งจะพบข้อมูลที่ลึกซึ้งกว่านั้น:

ตรวจหาโปรตีนและน้ำตาล

ถ้าพบโปรตีนรั่วออกมาในปัสสาวะ อาจเป็นสัญญาณเตือนว่าไตเริ่มทำงานผิดปกติ หรือหากพบน้ำตาลในปัสสาวะ ก็เป็นเครื่องบ่งชี้ที่สำคัญว่าระดับน้ำตาลในเลือดอาจสูงเกินเกณฑ์จนไตกรองกลับไม่ทัน ซึ่งเสี่ยงต่อการเป็นเบาหวาน

ตรวจหาเม็ดเลือดแดงและเม็ดเลือดขาว

การมีเม็ดเลือดขาวมักบ่งบอกถึงการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ (กระเพาะปัสสาวะอักเสบ) ส่วนเม็ดเลือดแดงอาจเกิดจากการระคายเคือง การมีนิ่ว หรือแม้แต่ปัญหาจากทางเดินปัสสาวะส่วนบน

เตรียมตัวอย่างไรก่อนมาเก็บปัสสาวะให้แม่นยำที่สุด

เพื่อให้ผลการตรวจคลาดเคลื่อนน้อยที่สุด หมอแนะนำว่า:

• ควรใช้ปัสสาวะช่วงเช้าหลังตื่นนอน เพราะมีความเข้มข้นสูงและให้ผลการทดสอบที่ชัดเจนที่สุด
• ทำความสะอาดอวัยวะเพศภายนอกก่อนเริ่มเก็บตัวอย่างเพื่อลดการปนเปื้อนจากสิ่งสกปรกภายนอก
• ให้ทิ้งปัสสาวะช่วงแรกที่เริ่มฉี่ แล้วค่อยเก็บตัวอย่างช่วงกลาง (Mid-stream urine) ใส่กระปุกที่หมอเตรียมให้
• นำส่งห้องแล็บโดยเร็วที่สุด ไม่ควรทิ้งไว้นานเกิน 1-2 ชั่วโมง เพราะจะทำให้เซลล์หรือผลเคมีเปลี่ยนแปลงได้

การตรวจปัสสาวะไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด และเป็นวิธีที่ช่วยให้หมอวางแผนการรักษาได้อย่างถูกต้องแม่นยำ หากใครเริ่มมีอาการปัสสาวะบ่อย แสบขัด หรือสีผิดปกติไปจากเดิม อย่าลังเลที่จะมาปรึกษาหมอ เพื่อหาสาเหตุและรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ จะได้ไม่ต้องรอให้โรคลุกลาม