ภาวะเลือดเป็นกรดจากเบาหวาน: ภัยเงียบที่คนเป็นเบาหวานต้องรู้เท่าทัน

ทำไมคนเป็นเบาหวานถึงเสี่ยงเลือดเป็นกรด

หลายคนอาจจะคุ้นเคยกับการคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้ต่ำเข้าไว้ แต่เชื่อไหมว่าหากร่างกายขาดอินซูลินอย่างรุนแรง ร่างกายจะเข้าสู่ภาวะวิกฤตที่เรียกว่า ภาวะเลือดเป็นกรดจากเบาหวาน หรือที่หมอมักเรียกสั้นๆ ว่า DKA ภาวะนี้ไม่ได้เกิดจากน้ำตาลสูงเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากร่างกายไม่สามารถนำน้ำตาลไปใช้เป็นพลังงานได้ จึงหันไปเผาผลาญไขมันแทนจนเกิดสารที่เป็นกรดสะสมในเลือดปริมาณมากจนเกินที่ร่างกายจะรับไหว

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่าเริ่มอันตราย

อาการของภาวะนี้มักเกิดขึ้นค่อนข้างเร็ว บางครั้งเพียงแค่ 24 ชั่วโมงก็มีอาการชัดเจน สังเกตตัวเองหรือคนรอบข้างได้จากสัญญาณเหล่านี้:

• คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้องรุนแรงโดยหาสาเหตุไม่ได้
• ปัสสาวะบ่อยผิดปกติและหิวน้ำมากตลอดเวลา
• อ่อนเพลียอย่างหนัก หายใจหอบเหนื่อย หรือหายใจลึกและเร็ว
• ลมหายใจมีกลิ่นผลไม้หรือกลิ่นคล้ายน้ำยาล้างเล็บ (อะซิโตน)
• สับสน มึนงง หรือมีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด

กลไกการเกิดโรคแบบภาษาชาวบ้าน

ลองนึกภาพว่าน้ำตาลในเลือดเปรียบเสมือนน้ำมันในถัง แต่ไม่มีกุญแจสตาร์ทรถ (อินซูลิน) เพื่อเปลี่ยนน้ำมันเป็นพลังงาน ร่างกายที่หิวโหยจึงพยายามงัดไขมันเก่าออกมาใช้แทน การเผาผลาญไขมันแบบเร่งด่วนนี้เปรียบเหมือนการใช้เชื้อเพลิงราคาถูกที่ปล่อยเขม่าควันพิษออกมา ซึ่งก็คือสารคีโตน หากสารนี้คั่งในเลือดมาก เลือดจะเปลี่ยนสภาพเป็นกรด ส่งผลกระทบต่อการทำงานของอวัยวะภายในทุกระบบ

ใครบ้างที่เสี่ยงต่อภาวะนี้เป็นพิเศษ

แม้จะเกิดขึ้นได้ในผู้ป่วยเบาหวานทุกประเภท แต่กลุ่มที่ต้องเฝ้าระวังสูงสุดคือ:

• ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 ที่ลืมฉีดอินซูลินหรือฉีดไม่สม่ำเสมอ
• คนที่เป็นเบาหวานและมีการติดเชื้อรุนแรง เช่น ปอดอักเสบ หรือติดเชื้อในกระแสเลือด
• ผู้ที่กำลังประสบปัญหาความเครียดสะสมหรือมีภาวะเจ็บป่วยเฉียบพลันอื่นๆ

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบมาพบแพทย์ทันที

หากตรวจระดับน้ำตาลในเลือดแล้วพบว่าสูงเกิน 250-300 mg/dL ร่วมกับมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน หรือหายใจหอบเหนื่อย อย่ารอให้หายเองเด็ดขาด ภาวะเลือดเป็นกรดจากเบาหวานเป็นเหตุฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องได้รับการรักษาด้วยการให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำและการปรับสมดุลอินซูลินภายใต้การดูแลของทีมแพทย์อย่างใกล้ชิด การมาถึงโรงพยาบาลเร็วขึ้นเพียงไม่กี่ชั่วโมง สามารถลดความเสี่ยงต่อชีวิตได้มหาศาล

วิธีดูแลตัวเองเพื่อลดความเสี่ยงในระยะยาว

หัวใจสำคัญคือการจัดการเบาหวานให้เป็นกิจวัตร ไม่ว่าจะเป็นการฉีดอินซูลินให้ตรงเวลา การตรวจน้ำตาลด้วยตัวเองอย่างสม่ำเสมอ และที่สำคัญที่สุดคือการสังเกตความผิดปกติเล็กๆ น้อยๆ ของร่างกาย อย่าละเลยอาการเจ็บป่วยเพียงเล็กน้อย เพราะในคนเป็นเบาหวาน อาการป่วยธรรมดาอาจกลายเป็นจุดเริ่มต้นของภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้เสมอ