ภาวะเลือดเป็นกรดจากเบาหวาน: ภัยเงียบที่คนเป็นเบาหวานต้องรู้ก่อนสายเกินไป

ทำไมคนเป็นเบาหวานถึงเสี่ยงภาวะเลือดเป็นกรด

หลายคนอาจจะคุ้นชินกับการตรวจระดับน้ำตาลในเลือดเพื่อดูว่าค่าน้ำตาลสูงหรือต่ำไป แต่ภาวะเลือดเป็นกรดจากเบาหวาน หรือที่หมอเรียกสั้นๆ ว่า DKA นั้น เป็นภาวะฉุกเฉินที่ไม่ได้เกิดจากน้ำตาลสูงเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากร่างกายขาดอินซูลินจนนำน้ำตาลไปใช้เป็นพลังงานไม่ได้ ร่างกายจึงหันไปเผาผลาญไขมันแทน ซึ่งกระบวนการนี้จะสร้างสารที่เรียกว่า คีโตน (Ketone) ออกมาสะสมในเลือดจนทำให้เลือดมีความเป็นกรดสูงขึ้น

สัญญาณเตือนที่ร่างกายพยายามบอกเรา

ภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นในชั่วข้ามคืน แต่มีอาการที่ค่อยๆ ปรากฏให้เห็น หากสังเกตดีๆ จะพบสัญญาณอันตรายดังนี้

• ปัสสาวะบ่อยผิดปกติและกระหายน้ำมากอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน
• คลื่นไส้ อาเจียน หรือปวดท้องอย่างรุนแรง
• อ่อนเพลียมาก หรือรู้สึกสับสนมึนงง
• หายใจหอบลึก หรือลมหายใจมีกลิ่นคล้ายผลไม้สุกหรือน้ำยาล้างเล็บ
• ระดับน้ำตาลในเลือดพุ่งสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ปัจจัยที่กระตุ้นให้เกิดภาวะอันตรายนี้

ส่วนใหญ่ภาวะนี้มักเกิดขึ้นกับผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 หรือชนิดที่ 2 ที่คุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี โดยมีตัวกระตุ้นสำคัญคือ

• การลืมฉีดอินซูลินหรือหยุดยาเบาหวานเอง
• มีการติดเชื้อในร่างกาย เช่น ไข้หวัดใหญ่ ปอดอักเสบ หรือการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ
• อาการเจ็บป่วยเฉียบพลัน เช่น หัวใจขาดเลือด หรืออุบัติเหตุรุนแรงที่ทำให้ร่างกายเครียดจัด

วิธีรับมือและป้องกันไม่ให้เกิดภาวะเลือดเป็นกรด

หลักการสำคัญที่สุดคือการเฝ้าระวังและวินัยในการรักษา หมอขอแนะนำแนวทางดังนี้

• ตรวจเช็กระดับน้ำตาลในเลือดสม่ำเสมอ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการป่วยหรือมีไข้
• หากพบว่าน้ำตาลสูงมากผิดปกติ ให้ตรวจหาคีโตนในปัสสาวะด้วยแถบตรวจคีโตนที่มีติดบ้านไว้
• ห้ามหยุดยาเบาหวานหรืออินซูลินด้วยตนเองเด็ดขาด แม้จะทานอาหารได้น้อยลงในวันที่ป่วย
• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอเพื่อช่วยให้ไตขับน้ำตาลส่วนเกินออกไป

อาการแบบไหนที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

หากคนไข้มีอาการอาเจียนอย่างหนักจนกินไม่ได้ หรือมีอาการซึมลง หายใจหอบเหนื่อย หรือระดับน้ำตาลในเลือดสูงเกิน 250-300 mg/dL ร่วมกับมีคีโตนในปัสสาวะ อย่ารอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด นี่คือสภาวะวิกฤตที่ต้องได้รับการรักษาด้วยน้ำเกลือและอินซูลินทางหลอดเลือดดำในโรงพยาบาลอย่างเร่งด่วน เพื่อปรับสมดุลเลือดให้กลับมาเป็นปกติก่อนที่จะเกิดอันตรายต่อระบบหัวใจและสมอง