ภาวะพังผืดในช่องท้อง: ปัญหาเรื้อรังที่ซ่อนอยู่หลังห้องผ่าตัด

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจแล้วบอกว่ามีอาการปวดหน่วงๆ ในท้อง โดยเฉพาะคนที่เคยผ่าตัดใหญ่มาแล้วเมื่อหลายปีก่อน หนึ่งในภาวะที่คุณหมอมักจะนึกถึงและตรวจเช็กเสมอคือเรื่องของภาวะพังผืดในช่องท้อง หลายคนมักสงสัยว่ามันคืออะไร เกิดขึ้นได้อย่างไร และทำไมจู่ๆ ถึงเพิ่งมาแสดงอาการเอาตอนนี้ วันนี้ผมจะพามาทำความเข้าใจเรื่องนี้กันแบบเคลียร์ชัดครับ

ภาวะพังผืดในช่องท้องคืออะไร ทำไมถึงเกิดขึ้นได้?

พูดให้เข้าใจง่ายที่สุด พังผืดก็คือเนื้อเยื่อแผลเป็นชนิดหนึ่งครับ ปกติแล้วเวลาที่เราเกิดแผลที่ผิวหนัง เราก็จะมีสะเก็ดแผลและรอยแผลเป็นใช่ไหมครับ ช่องท้องของเราก็เช่นกันครับ เวลาที่มีการผ่าตัด ไม่ว่าจะเป็นการผ่าตัดไส้ติ่ง ผ่าตัดคลอดบุตร หรือการผ่าตัดช่องท้องส่วนอื่นๆ รวมถึงการอักเสบรุนแรงในช่องท้อง ร่างกายจะมีกระบวนการซ่อมแซมตัวเองตามธรรมชาติ

ในกระบวนการนี้ ร่างกายจะสร้างเนื้อเยื่อขึ้นมาเชื่อมประสานแผล แต่บางครั้งเนื้อเยื่อเหล่านี้ดันไปเชื่อมติดกับอวัยวะข้างเคียง เช่น ลำไส้ ผนังช่องท้อง หรืออวัยวะในอุ้งเชิงกราน กลายเป็นแผ่นพังผืดเหนียวๆ ที่ดึงรั้งอวัยวะเหลให้อยู่ในตำแหน่งที่ไม่เป็นธรรมชาติ ซึ่งนี่แหละคือจุดเริ่มต้นของอาการปวดและความผิดปกติต่างๆ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเรากำลังเจอกับพังผืดในท้อง?

อาการของภาวะพังผืดในช่องท้องนั้นมีความหลากหลายมาก บางคนเป็นเยอะแต่ไม่มีอาการอะไรเลย แต่บางคนเป็นนิดเดียวกลับปวดทรมาน อาการที่เราพบบ่อยมีดังนี้ครับ

• อาการปวดท้องเรื้อรังแบบตื้อๆ หน่วงๆ หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรดึงรั้งเวลาขยับตัว บิดขี้เกียจ หรือพลิกตัวแรงๆ
• มีอาการท้องอืด แน่นท้อง อาหารไม่ย่อยบ่อยครั้ง ทั้งที่ไม่ได้กินอะไรผิดสำแดง
• ในรายที่มีพังผืดไปรัดลำไส้จนเกิดการตีบตัน จะมีอาการปวดเกร็งช่องท้องอย่างรุนแรง คลื่นไส้ อาเจียน ท้องผูกสลับท้องเสีย และผายลมไม่ออก

ใครบ้างคือกลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ?

ไม่ใช่ทุกคนที่จะเกิดภาวะพังผืดในช่องท้องได้ง่ายๆ ครับ ปัจจัยหลักๆ ที่กระตุ้นให้เกิดพังผืดได้มาก ได้แก่

• ผู้ที่มีประวัติผ่าตัดช่องท้อง: ยิ่งผ่าตัดใหญ่ ผ่าตัดหลายครั้ง หรือเป็นการผ่าตัดฉุกเฉินที่มีการอักเสบมาก โอกาสเกิดพังผืดก็จะยิ่งสูงขึ้นตามไปด้วย
• การเคยมีภาวะอักเสบในช่องท้อง: เช่น ไส้ติ่งแตก อุ้งเชิงกรานอักเสบรุนแรง หรือเยื่อบุช่องท้องอักเสบ
• การติดเชื้อหรือมีเลือดออกในช่องท้อง: สิ่งเหล่านี้จะไปกระตุ้นกระบวนการอักเสบและการสร้างพังผืดของร่างกาย

วิธีรักษาและการดูแลตัวเองเมื่อตรวจพบ

สำหรับการรักษาภาวะพังผืดในช่องท้อง แพทย์จะพิจารณาจากความรุนแรงของอาการเป็นหลักครับ หากมีอาการน้อย แค่ปวดหน่วงๆ แพทย์อาจจะให้รักษาด้วยยาแก้ปวด การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอาหารเพื่อลดอาการท้องอืด หรือให้ทำกายภาพบำบัดเพื่อคลายกล้ามเนื้อหน้าท้องรอบๆ

แต่ในกรณีที่พังผืดไปรัดลำไส้จนเกิดภาวะอุดตัน ซึ่งถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ ผู้ป่วยจะมีอาการปวดท้องรุนแรงมาก จำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเพื่อเลาะพังผืดออกทันทีครับ

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที?

หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีประวัติเคยผ่าตัดช่องท้องมาก่อน แล้วจู่ๆ มีอาการเหล่านี้เกิดขึ้น ห้ามรอเด็ดขาดครับ ให้รีบมาโรงพยาบาลทันที

• ปวดเกร็งช่องท้องรุนแรงและเป็นต่อเนื่องไม่หาย
• อาเจียนพุ่ง ท้องอืดมากจนท้องป่องและแข็งตึง
• ไม่ผายลมและไม่ถ่ายอุจจาระเลย
• มีไข้ร่วมกับอาการปวดท้อง

การสังเกตอาการตัวเองและรีบมาพบแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรงที่อาจเกิดขึ้นจากภาวะพังผืดในช่องท้องได้ครับ