เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับภาวะพังผืดในช่องท้อง อาการปวดหน่วงที่หลายคนมองข้าม

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาหาผมที่ห้องตรวจแล้วบอกว่ามีอาการปวดท้องน้อยหน่วงๆ หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรดึงรั้งข้างใน โดยเฉพาะคนที่เคยผ่านการผ่าตัดช่องท้องมาก่อน หนึ่งในสาเหตุที่หมอนึกถึงอยู่เสมอคือเรื่องของภาวะพังผืดในช่องท้อง ซึ่งเป็นเรื่องใกล้ตัวที่หลายคนอาจยังไม่ค่อยเข้าใจว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไรและอันตรายแค่ไหน

พังผืดในช่องท้องหน้าตาเป็นอย่างไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร

หลายคนมักจินตนาการว่าพังผืดน่าจะเป็นก้อนเนื้อแข็งๆ แต่จริงๆ แล้วมันคือเนื้อเยื่อแผลเป็นชนิดหนึ่งครับ ปกติแล้วเวลาที่ร่างกายเราเกิดแผล ไม่ว่าจะเป็นที่ผิวหนังหรืออวัยวะภายใน ร่างกายจะมีกระบวนการซ่อมแซมตัวเองโดยการสร้างเนื้อเยื่อขึ้นมาเชื่อมประสาน แต่บางครั้งกระบวนการนี้ทำงานมากเกินไปจนทำให้เนื้อเยื่อเหล่านี้ไปยึดติดพันกันระหว่างอวัยวะในช่องท้อง เช่น ผนังลำไส้ไปติดกับผนังหน้าท้อง หรือลำไส้ติดกันเอง ทำให้เวลาขยับตัวหรือลำไส้บีบตัวจึงเกิดอาการดึงรั้งและเจ็บขึ้นมา

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดพังผืดในช่องท้อง

จากประสบการณ์ในการดูแลคนไข้ สาเหตุส่วนใหญ่กว่าร้อยละเก้าสิบมักจะมาจากประวัติการผ่าตัดครั้งเก่า ไม่ว่าจะเป็นการผ่าตัดไส้ติ่ง ผ่าตัดคลอดบุตร หรือการผ่าตัดทางนรีเวช นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่นๆ อีกที่พบได้บ่อย ได้แก่

• การอักเสบเรื้อรังภายในช่องท้อง เช่น โรคถุงผนังลำไส้อักเสบ หรืออุ้งเชิงกรานอักเสบ
• การติดเชื้อรุนแรงในช่องท้องจากแผลทะลุหรือไส้ติ่งแตก
• การเคยมีเลือดออกในช่องท้องปริมาณมาก
• ผลข้างเคียงจากการฉายแสงบริเวณช่องท้องในผู้ป่วยบางกลุ่ม

อาการแบบไหนที่ฟ้องว่าเรากำลังเผชิญกับภาวะพังผืด

ความยากของภาวะพังผืดในช่องท้องคือ อาการมันไม่ค่อยจำเพาะเจาะจงครับ คนไส่วนใหญ่มักจะมาด้วยอาการปวดท้องเรื้อรังแบบตื้อๆ หน่วงๆ บางทีรู้สึกเจ็บแปล๊บขึ้นมาเวลาบิดตัวเร็วๆ หรือเวลาที่รับประทานอาหารอิ่มมากๆ แล้วรู้สึกแน่นอึดอัดมากกว่าปกติเพราะลำไส้ขยายตัวไม่ได้ที่

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวังเมื่อพังผืดไปรัดลำไส้

แม้ว่าพังผืดส่วนใหญ่จะไม่สร้างปัญหาอะไร แต่ถ้าพังผืดเจ้ากรรมไปรัดพันรอบลำไส้จนแน่นเกินไป จะทำให้เกิดภาวะลำไส้อุดตัน ซึ่งถือเป็นภาวะเร่งด่วนทางการแพทย์ อาการเตือนที่ต้องรีบมาพบแพทย์ทันทีคือ ปวดท้องบิดเกร็งรุนแรงเป็นพักๆ ท้องอืดมากจนพุงกาง คลื่นไส้อาเจียนตลอดเวลา และที่สำคัญคือผายลมไม่ออกหรือไม่มีอุจจาระเลย

วิธีตรวจวินิจฉัยของแพทย์

เนื่องจากพังผืดมีความบางมาก ทำให้การตรวจด้วยอัลตราซาวนด์หรือเอกซเรย์ทั่วไปมักจะไม่ค่อยเห็นตัวพังผืดโดยตรงครับ แพทย์จึงต้องอาศัยการซักประวัติอย่างละเอียด การตรวจร่างกายร่วมกับการคลำหน้าท้อง และอาจต้องใช้การเอกซเรย์คอมพิวเตอร์เพื่อดูการทำงานของลำไส้ประกอบกัน ในบางรายที่มีอาการมากจริงๆ อาจจำเป็นต้องส่องกล้องตรวจในช่องท้องเพื่อยืนยันวินิจฉัย

การรักษาและการดูแลตัวเองเมื่อมีพังผืด

ในกรณีที่อาการไม่รุนแรง แพทย์จะเน้นการรักษาตามอาการ เช่น ให้ยาแก้ปวด หรือแนะนำเรื่องการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการทานอาหาร เช่น ทานอาหารอ่อนย่อยง่าย แบ่งมื้ออาหารเป็นมื้อเล็กๆ แต่บ่อยขึ้น เพื่อไม่ให้ลำไส้ต้องทำงานหนักและลดการเกิดอาการแน่นท้อง แต่ถ้าพังผืดทำให้เกิดภาวะลำไส้อุดตันซ้ำซ้อนหรือปวดทรมานมากจนรบกวนชีวิตประจำวัน แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดส่องกล้องเพื่อเลาะพังผืดออกครับ