ภาวะสมองอักเสบจากไวรัสเอนเทอโร: เรื่องใกล้ตัวที่พ่อแม่ต้องเฝ้าระวัง

ไวรัสเอนเทอโรคืออะไร ทำไมถึงน่ากลัว

หลายคนอาจคุ้นเคยกับชื่อไวรัสเอนเทอโรในฐานะต้นเหตุของโรคมือเท้าปาก แต่จริงๆ แล้วเชื้อกลุ่มนี้มีหลายสายพันธุ์และไม่ได้ก่อโรคแค่ที่ผิวหนังหรือทางเดินอาหารเท่านั้น ในบางครั้งเชื้อสามารถหลุดรอดเข้าไปในระบบประสาทส่วนกลางจนทำให้เกิดภาวะสมองอักเสบจากไวรัสเอนเทอโร ซึ่งถือเป็นภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงและต้องการการดูแลรักษาอย่างใกล้ชิดจากแพทย์

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่ามีอะไรผิดปกติ

อาการเริ่มต้นของภาวะนี้มักจะดูเหมือนไข้หวัดหรือโรคมือเท้าปากทั่วไป คือมีไข้ อ่อนเพลีย หรือเจ็บคอ แต่สิ่งที่ต้องระวังคือสัญญาณที่บ่งบอกว่าเชื้อเริ่มลามไปที่สมอง ได้แก่:

• อาการซึมลงอย่างผิดปกติ ปลุกตื่นยาก
• มีอาการชักเกร็ง ทั้งแบบรู้ตัวและไม่รู้ตัว
• อาเจียนพุ่งโดยไม่มีอาการคลื่นไส้มาก่อน
• พฤติกรรมเปลี่ยนไป เช่น หงุดหงิดง่ายผิดปกติ หรือสับสน
• คอแข็งหรือก้มคอแล้วตึง ซึ่งเป็นสัญญาณของการอักเสบในระบบประสาท

ทำไมเชื้อตัวนี้ถึงวิ่งเข้าไปที่สมองได้

เมื่อลูกได้รับเชื้อเอนเทอโรผ่านทางการสัมผัสสารคัดหลั่งหรือของใช้ร่วมกัน เชื้อจะแบ่งตัวในทางเดินอาหารก่อน จากนั้นเชื้ออาจผ่านเข้าสู่กระแสเลือดและเดินทางไปถึงเยื่อหุ้มสมองหรือเนื้อสมองโดยตรง โดยเฉพาะในเด็กเล็กที่ระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่ เชื้อจึงมีโอกาสก่อความเสียหายต่อเซลล์ประสาทจนเกิดการอักเสบได้ง่ายกว่าผู้ใหญ่

ขั้นตอนการตรวจวินิจฉัยที่คุณหมอต้องทำ

เมื่อสงสัยว่าคนไข้มีภาวะสมองอักเสบ แพทย์จำเป็นต้องทำการวินิจฉัยที่ชัดเจนเพื่อแยกโรคจากภาวะอื่นๆ โดยหลักๆ จะประกอบด้วย:

• การตรวจร่างกายระบบประสาทอย่างละเอียด
• การเจาะน้ำไขสันหลังเพื่อตรวจดูการอักเสบและหาเชื้อไวรัส
• การทำ MRI สมองเพื่อดูว่ามีการอักเสบในส่วนใดบ้าง
• การตรวจเลือดเพื่อประเมินระดับการตอบสนองของภูมิคุ้มกัน

วิธีรักษาและการดูแลเมื่อเกิดการอักเสบ

ปัจจุบันเรายังไม่มียาฆ่าเชื้อไวรัสเอนเทอโรโดยเฉพาะ การรักษาจึงเป็นการรักษาตามอาการเพื่อให้ร่างกายฟื้นฟูตัวเอง ได้แก่:

• การให้สารน้ำและเกลือแร่ผ่านทางหลอดเลือดดำ
• การใช้ยากันชักหากคนไข้มีอาการชักร่วมด้วย
• การลดอาการบวมของสมองด้วยยาตามดุลยพินิจของแพทย์
• การติดตามเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดในหอผู้ป่วยวิกฤต เพื่อประเมินความดันในกะโหลกศีรษะ

วิธีป้องกันลูกน้อยจากไวรัสตัวร้าย

แม้จะไม่มีวัคซีนป้องกันไวรัสเอนเทอโรทุกสายพันธุ์ แต่เราสามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยการสร้างสุขอนามัยที่ดี คือการล้างมือให้สะอาดด้วยสบู่บ่อยๆ โดยเฉพาะก่อนรับประทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ เลี่ยงการใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกัน และหากในโรงเรียนหรือสถานรับเลี้ยงเด็กมีการระบาดของโรคมือเท้าปาก ควรแยกเด็กป่วยออกจากเด็กปกติเพื่อตัดวงจรการแพร่เชื้อให้เร็วที่สุด