ปัสสาวะไม่อุดตันแต่ทำไมไหลยาก? เตือนภัยเงียบเรื่องการอุดกั้นของทางเดินปัสสาวะที่ผู้ชายสูงวัยต้องรู้

เรื่องน่ากังวลเมื่อคุณพ่อเข้าห้องน้ำนานขึ้นและรู้สึกปวดหน่วงท้องน้อย

เวลาตรวจคนไข้ที่ห้องตรวจ ผมมักจะได้ยินลูกๆ พาคุณพ่อมาด้วยอาการบ่นว่าเข้าห้องน้ำบ่อย เบ่งยาก หรือรู้สึกเหมือนปัสสาวะไม่สุด อาการเหล่านี้ดูเหมือนเป็นเรื่องธรรมดาของความเสื่อมตามวัย แต่ในทางการแพทย์ นี่คือสัญญาณเตือนเริ่มต้นของภาวะการอุดกั้นของทางเดินปัสสาวะที่ปล่อยไว้ไม่ได้เด็ดขาด เพราะถ้าปล่อยให้ท่อปัสสาวะตีบตันนานเกินไป อาจลามไปถึงการทำลายการทำงานของไตในระยะยาวได้เลยทีเดียว

ทำไมท่อปัสสาวะถึงตีบตัน และเกิดอะไรขึ้นกับร่างกายเรา

เพื่อให้เห็นภาพง่ายที่สุด ลองนึกภาพสายยางรดน้ำต้นไม้ครับ ถ้ามีอะไรมาบีบหรืออุดตันตรงกลาง น้ำที่เคยไหลพุ่งแรงก็จะต้องใช้แรงดันมากขึ้น แถมยังไหลเอื่อยลง การอุดกั้นของทางเดินปัสสาวะก็เกิดขึ้นในลักษณะเดียวกันเป๊ะ

ระบบทางเดินปัสสาวะของเราประกอบด้วยไต ท่อไต กระเพาะปัสสาวะ และท่อปัสสาวะ เมื่อมีสิ่งกีดขวางเกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นนิ่ว ก้อนเนื้อ ต่อมลูกหมากโต หรือพังผืด แรงดันน้ำปัสสาวะที่ควรจะไหลออกไปได้ง่ายๆ กลับถูกตีกลับ ทำให้กระเพาะปัสสาวะต้องทำงานหนักขึ้น กล้ามเนื้อผนังกระเพาะปัสสาวะจะหนาตัวขึ้นเรื่อยๆ จนเริ่มล้า และสุดท้ายก็หมดแรงบีบ ส่งผลให้ปัสสาวะคั่งค้างอยู่ข้างใน

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่ฟ้องว่าทางเดินปัสสาวะเริ่มมีปัญหา

ร่างกายมักจะมีวิธีส่งเสียงเตือนก่อนที่โรคจะลุกลามครับ ลองสังเกตตัวเองหรือคนในครอบครัวดูว่ามีอาการเหล่านี้หรือไม่

• ปัสสาวะไหลอ่อนลงอย่างเห็นได้ชัด: จากเดิมที่เคยพุ่งแรง กลายเป็นไหลหยด หรือต้องยืนรอนานกว่าจะเริ่มไหล
• ต้องเบ่งทุกครั้ง: รู้สึกว่าถ้าไม่ช่วยเบ่ง น้ำปัสสาวะจะไม่ยอมออกมา
• รู้สึกเหมือนปัสสาวะไม่สุด: เพิ่งเดินออกจากห้องน้ำไม่นาน แต่อยากเข้าอีกแล้ว
• ลุกขึ้นมาเข้าห้องน้ำบ่อยตอนกลางดึก: รบกวนการนอนจนพักผ่อนไม่เพียงพอ
• ปวดหน่วงบริเวณท้องน้อย: เกิดจากปริมาณปัสสาวะที่ตกค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะจำนวนมาก

สาเหตุยอดฮิตที่ทำให้ท่อปัสสาวะอุดกั้น

ต้นเหตุของปัญหาการอุดกั้นของทางเดินปัสสาวะมีได้หลายจุดตั้งแต่ทางออกกระเพาะปัสสาวะจนถึงท่อปัสสาวะส่วนปลาย โดยสาเหตุที่พบบ่อยในชีวิตประจำวันมีดังนี้

• ต่อมลูกหมากโต: สาเหตุอันดับหนึ่งในผู้ชายอายุเกิน 50 ปี เมื่อต่อมลูกหมากโตขึ้นจะเบียดท่อปัสสาวะให้แคบลง
• นิ่วในทางเดินปัสสาวะ: ก้อนนิ่วอาจหลุดลงมาอุดกั้นทางเดินปัสสาวะกะทันหัน ทำให้เกิดอาการปวดท้องรุนแรงและปัสสาวะไม่ออก
• ท่อปัสสาวะตีบ: อาจเกิดจากการติดเชื้อเรื้อรัง การใส่สายสวนปัสสาวะเป็นเวลานาน หรืออุบัติเหตุบริเวณฝีเย็บ
• ก้อนเนื้อหรือเนื้องอก: แม้จะพบน้อยกว่า แต่ก็เป็นสาเหตุสำคัญที่ต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด

วิธีรักษาและการปรับตัวเมื่อเผชิญปัญหานี้

การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงและสาเหตุที่พบครับ โดยแพทย์จะมีแนวทางดูแลตั้งแต่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การใช้ยาเพื่อคลายกล้ามเนื้อบริเวณต่อมลูกหมากและคอกระเพาะปัสสาวะ ไปจนถึงการผ่าตัดส่องกล้องเพื่อขยายหรือกำจัดสิ่งกีดขวางออกไปในรายที่มีอาการมาก

สิ่งสำคัญคือเมื่อเริ่มมีอาการผิดปกติเรื่องการขับถ่ายปัสสาวะ อย่าปล่อยทิ้งไว้จนกลายเป็นภาวะปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน เพราะนั่นหมายถึงความเจ็บปวดทรมานที่ต้องรีบมาสวนปัสสาวะด่วนที่โรงพยาบาล

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ ต้องรีบมาพบแพทย์ทันที

หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ถือเป็นภาวะเร่งด่วนที่ต้องมาพบแพทย์โดยเร็วที่สุด

• ปัสสาวะไม่ออกเลยแม้จะปวดมากและพยายามเบ่งสุดแรง
• มีไข้หนสั่นร่วมกับอาการปัสสาวะแสบขัดหรือปวดหลังส่วนล่าง ซึ่งอาจบ่งบอกถึงการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะส่วนบน
• ปัสสาวะมีเลือดปนออกมาอย่างเห็นได้ชัด
• มีอาการบวมตามตัวหรือเหนื่อยหอบ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณว่าไตเริ่มวายจากการอุดกั้น