ทำไมคนเราถึงชอบดื้อรั้นเวลาเจอเรื่องไม่สบายใจ? หมอมีคำตอบ

ความดื้อดึงที่คุณอาจไม่รู้ว่าเป็นเกราะป้องกันใจ

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้ แล้วพบว่าเวลาที่เราหยิบยกประเด็นที่เปราะบางขึ้นมาพูดคุย คนไข้บางคนมักจะแสดงอาการต่อต้าน พูดจาประชดประชัน หรือดื้อรั้นไม่ยอมรับความช่วยเหลือ ทั้งที่ในใจลึกๆ แล้วเขากำลังต้องการความช่วยเหลืออย่างมาก หมออยากให้เข้าใจก่อนว่า พฤติกรรมเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากนิสัยเสียโดยธรรมชาติ แต่มันคือ การใช้พฤติกรรมดื้อรั้นเป็นกลไก เพื่อป้องกันตัวเองจากความกลัวที่อยู่ลึกๆ ต่างหาก

กลไกป้องกันตัวที่ซ่อนอยู่ใต้หน้ากากความดื้อ

เมื่อมนุษย์เราเผชิญกับสถานการณ์ที่รู้สึกว่าควบคุมไม่ได้ หรือสถานการณ์ที่กระตุ้นให้เกิดความวิตกกังวลอย่างรุนแรง สมองของเราจะมีสัญชาตญาณในการปกป้องตัวเอง หากเราไม่สามารถสู้หรือหนีได้ พฤติกรรมดื้อรั้นจะเป็นเหมือนเกราะกำบังที่สร้างขึ้นมาเพื่อไม่ให้ใครเข้ามาแตะต้องความเจ็บปวดภายใน

• การปฏิเสธเพื่อรักษาความรู้สึกว่าตนเองยังมีอำนาจควบคุม
• การโต้เถียงเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจจากความเปราะบางของตนเอง
• การนิ่งเฉยหรือไม่ร่วมมือเพื่อให้แน่ใจว่าจะไม่ถูกทำร้ายทางใจซ้ำเดิม

สัญญาณที่บอกว่าเรากำลังดื้อเพื่อปกป้องตัวเอง

เราจะสังเกตได้อย่างไรว่าคนรอบข้างหรือแม้แต่ตัวเราเองกำลังใช้พฤติกรรมนี้อยู่ ลองสังเกตพฤติกรรมเหล่านี้ดูครับ:

• เวลาถูกถามเรื่องส่วนตัวที่สะเทือนใจ มักจะเปลี่ยนเรื่องทันทีหรือแสดงอาการหงุดหงิด
• ปฏิเสธความหวังดีจากคนใกล้ชิด ทั้งที่รู้ว่านั่นเป็นทางออกที่ดี
• แสดงออกว่าไม่แคร์สถานการณ์ที่กำลังเผชิญ ทั้งที่ภายในกังวลอย่างหนัก
• ชอบโต้แย้งในเรื่องไม่เป็นเรื่อง เพื่อสร้างกำแพงกั้นบทสนทนา

รับมืออย่างไรเมื่อความดื้อเริ่มทำลายความสัมพันธ์

หากคุณหรือคนใกล้ชิดกำลังติดอยู่ในวังวนนี้ หมอแนะนำว่าอย่าไปตัดสินเขาด้วยคำว่า ดื้อ หรือ ก้าวร้าว เพราะนั่นจะยิ่งไปกระตุ้นให้เขาต้องสร้างเกราะที่หนาขึ้นกว่าเดิม สิ่งที่ควรทำคือ:

• ให้พื้นที่และเวลา: อย่าพยายามบังคับให้เขาเปิดใจในทันที
• รับฟังโดยไม่ตัดสิน: บางครั้งการที่เขารู้สึกว่ามีคนพร้อมรับฟังโดยไม่ตำหนิ จะทำให้เกราะป้องกันค่อยๆ พังทลายลงเอง
• ให้ความสำคัญกับความปลอดภัยทางอารมณ์: ทำให้เขารู้สึกว่าพื้นที่ตรงนี้ปลอดภัยพอที่จะอ่อนแอได้

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

หากพฤติกรรมนี้เริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน หรือความสัมพันธ์จนถึงขั้นแตกหัก การปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการหาเครื่องมือมาช่วยถอดเกราะที่หนักอึ้งนี้ออก เพื่อให้เรากลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและสบายใจมากขึ้นครับ