ภาวะตื่นตูมจากสิ่งเร้า: เมื่อสมองและร่างกายรับมือกับโลกที่วุ่นวายไม่ไหว

ทำไมจู่ๆ ถึงรู้สึกเหมือนโลกหมุนเร็วเกินไป

เคยไหมครับ ที่จู่ๆ ก็รู้สึกใจสั่น มือสั่น เหมือนเครื่องยนต์ในร่างกายทำงานหนักเกินขีดจำกัด ทั้งที่ไม่มีสถานการณ์อันตรายอะไรเกิดขึ้นตรงหน้า ความรู้สึกนี้คือสิ่งที่คนไข้หลายคนมาปรึกษาผมบ่อยครั้งในคลินิก ซึ่งทางการแพทย์เราอาจเรียกอาการที่ร่างกายและจิตใจตอบสนองต่อสิ่งรอบตัวมากเกินไปว่า ภาวะตื่นตูมจากสิ่งเร้า

จริงๆ แล้วอาการนี้ไม่ใช่เรื่องของความอ่อนแอ แต่มันคือกลไกการทำงานของระบบประสาทที่ถูกกระตุ้นมากเกินไปจนหาจุดสมดุลไม่ได้ เหมือนกับสวิตช์ไฟที่คอยเปิดปิดแรงเกินไปจนวงจรลัดหรือสะดุด

ภาวะตื่นตูมจากสิ่งเร้าเกิดขึ้นได้อย่างไร

ในร่างกายเรามีระบบประสาทอัตโนมัติที่คอยดูแลความสมดุล เมื่อเราเจอสิ่งเร้า ไม่ว่าจะเป็นเสียงดัง แสงไฟที่สว่างจ้า ข้อมูลข่าวสารที่ถาโถมเข้ามาในโซเชียลมีเดีย หรือแม้แต่ความกดดันจากงานที่ได้รับมอบหมาย ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนความเครียดออกมาเพื่อให้เราพร้อมรับมือ

แต่ปัญหาคือ ในยุคปัจจุบันสิ่งเร้าเหล่านี้มีอยู่ตลอดเวลา สมองของเราจึงเหมือนถูกกดปุ่มแจ้งเตือนค้างไว้ตลอดวัน เมื่อระบบที่ควรจะพักผ่อนไม่ได้พัก มันจึงเกิดอาการตื่นตูมขึ้นมา โดยอาการที่สังเกตได้ชัดเจนมีดังนี้

• หัวใจเต้นเร็ว หรือใจสั่นโดยไม่ทราบสาเหตุ
• รู้สึกอึดอัดแน่นหน้าอก หายใจไม่ค่อยทั่วท้อง
• มือสั่น ขาสั่น หรือรู้สึกกระวนกระวายอยู่นิ่งไม่ได้
• ความคิดตีกันจนสับสน ไม่สามารถโฟกัสเรื่องตรงหน้าได้
• รู้สึกระแวงหรือหงุดหงิดง่ายกว่าปกติเมื่อเจอเสียงหรือแสงกระทบ

จัดการอย่างไรเมื่อรู้สึกว่าร่างกายกำลังจะระเบิด

เมื่ออาการเริ่มกำเริบ สิ่งแรกที่ต้องทำคือการดึงสติกลับมาที่ร่างกายตัวเองให้เร็วที่สุดครับ อย่าพยายามฝืนทำกิจกรรมที่หนักหน่วงต่อในทันที

เทคนิคปรับจูนระบบประสาทด้วยลมหายใจ

การหายใจเข้าลึกๆ และค่อยๆ ผ่อนลมหายใจออกยาวๆ เป็นวิธีที่ส่งสัญญาณไปบอกสมองว่า เราปลอดภัยแล้ว ลมหายใจที่ยาวและช้าจะช่วยกระตุ้นระบบประสาทส่วนที่ทำหน้าที่ผ่อนคลายให้กลับมาทำงานแทนที่ระบบที่กำลังตื่นตูม

ลดทอนสิ่งเร้าให้เหลือน้อยที่สุด

หากคุณอยู่ในที่ที่วุ่นวาย ให้ลองหาพื้นที่เงียบๆ หรือปิดหน้าจอโทรศัพท์ลงบ้าง การตัดสัญญาณจากโลกภายนอกเพียงชั่วครู่ จะช่วยให้สมองที่ล้าจากการรับข้อมูลได้พักและจัดระเบียบตัวเองใหม่

เมื่อไหร่ที่อาการนี้ส่งสัญญาณว่าควรปรึกษาหมอ

แม้ภาวะตื่นตูมจากสิ่งเร้าจะเป็นอาการที่พบได้ทั่วไปในชีวิตที่เร่งรีบ แต่หากอาการเหล่านี้เริ่มกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างรุนแรง เช่น เริ่มนอนไม่หลับติดต่อกันหลายวัน เริ่มหวาดกลัวจนไม่อยากออกจากบ้าน หรืออาการใจสั่นนั้นถี่ขึ้นจนกังวลว่าจะเป็นโรคหัวใจ ผมแนะนำว่าควรเข้ามาปรึกษาเพื่อรับการตรวจประเมินอย่างละเอียดครับ เพราะบางครั้งภาวะนี้อาจมีเรื่องของสารเคมีในสมองที่ไม่สมดุล หรือสภาวะวิตกกังวลเรื้อรังซ่อนอยู่ ซึ่งการพูดคุยหรือการใช้ยาที่เหมาะสมช่วยให้คุณภาพชีวิตกลับมาเป็นปกติได้ครับ