ทำไมเราถึงเป็นแบบนี้? อิทธิพลของสื่อและสภาพแวดล้อมทางสังคมต่อพฤติกรรมที่เราไม่ทันสังเกต

เรากำลังถูกโปรแกรมพฤติกรรมโดยไม่รู้ตัวหรือเปล่า

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้แล้วพบว่า ปัญหาความเครียด หรือพฤติกรรมการกินการนอนที่เปลี่ยนไป ไม่ได้มาจากโรคทางกายเพียงอย่างเดียว แต่มันมักจะมีเงื่อนไขบางอย่างจากโลกภายนอกเข้ามาเป็นตัวบงการ ลองสังเกตดูว่าเวลาที่เราไถหน้าจอมือถือ หรือใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางกลุ่มเพื่อน สังคมรอบตัวเรากำลังค่อยๆ ปรับจูนความคิดของเราไปในทางใดทางหนึ่งอยู่หรือไม่ เพราะสิ่งเหล่านี้คือ อิทธิพลของสื่อและสภาพแวดล้อมทางสังคมต่อพฤติกรรม ที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพจิตและกายของเราอย่างมหาศาล

แรงกดดันจากหน้าจอที่กลายเป็นบรรทัดฐานใหม่

ในยุคที่สื่อออนไลน์อยู่ติดตัวเราตลอด 24 ชั่วโมง การเสพข้อมูลข่าวสารหรือไลฟ์สไตล์ของผู้อื่นผ่านหน้าจอ ทำให้สมองของเราเกิดการเปรียบเทียบโดยอัตโนมัติ เมื่อเห็นคนอื่นประสบความสำเร็จ หรือมีรูปร่างหน้าตาที่สังคมยกย่องว่าเป็นมาตรฐาน สมองจะสร้างความคาดหวังกับตัวเองโดยไม่รู้ตัว สิ่งนี้ส่งผลให้หลายคนเกิดภาวะวิตกกังวล พยายามปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินหรือการใช้ชีวิตเพื่อให้เข้ากับสิ่งที่เห็นในสื่อ ทั้งที่จริงๆ แล้วมันอาจไม่เหมาะสมกับร่างกายหรือสุขภาพจิตของเราเลยแม้แต่น้อย

คนรอบข้างมีผลต่อสุขภาพมากกว่าที่คิด

มีคำกล่าวที่ว่าเราคือค่าเฉลี่ยของคน 5 คนที่เราใช้เวลาด้วยมากที่สุด ซึ่งในทางการแพทย์คำกล่าวนี้มีส่วนจริงอย่างมากครับ สภาพแวดล้อมทางสังคมไม่ใช่แค่เรื่องของคนที่เราคุยด้วย แต่หมายถึงวัฒนธรรมในกลุ่มเพื่อน เพื่อนร่วมงาน หรือครอบครัว หากสภาพแวดล้อมนั้นสนับสนุนพฤติกรรมที่ไม่ดี เช่น การอดนอนเพราะต้องทำงานหนักตามกระแส หรือการกินอาหารที่ไม่มีประโยชน์เพียงเพราะเป็นกิจกรรมหลักของกลุ่ม พฤติกรรมเหล่านี้จะถูกซึมซับและกลายเป็นกิจวัตรจนเรามองว่าเป็นเรื่องปกติไปเอง

กลไกทางสมองกับการรับรู้สิ่งเร้า

สมองของมนุษย์ถูกออกแบบมาให้ปรับตัวเข้าหาคนหมู่มากเพื่อความอยู่รอดตั้งแต่ยุคบรรพบุรุษ กลไกนี้เองที่ทำให้เรามักจะคล้อยตามสื่อและสังคมโดยสัญชาตญาณ การรับรู้สิ่งเร้าซ้ำๆ ไม่ว่าจะเป็นโฆษณาชวนเชื่อ เทรนด์สุขภาพที่ผิดๆ หรือความกดดันทางสังคม จะเข้าไปเปลี่ยนเส้นทางการเชื่อมต่อของเซลล์ประสาท ทำให้เรามีแนวโน้มจะตัดสินใจทำตามสิ่งที่สังคมรอบตัวคาดหวัง แทนที่จะตัดสินใจบนพื้นฐานของความต้องการหรือความจำเป็นของร่างกายตัวเอง

วิธีดึงตัวเองกลับมาเป็นเจ้าของพฤติกรรม

• คัดกรองสื่อที่รับเข้า: จำกัดเวลาการไถหน้าจอ และเลือกติดตามเฉพาะสื่อที่สร้างพลังบวกหรือข้อมูลที่ถูกต้อง
• ประเมินความรู้สึกตัวเองให้บ่อยขึ้น: ทุกครั้งที่ทำตามกระแสสังคม ให้ลองตั้งคำถามว่า สิ่งนี้ทำเพื่ออะไร และดีต่อสุขภาพเราจริงหรือไม่
• สร้างพื้นที่ปลอดภัยทางใจ: หาเวลาอยู่กับตัวเองบ้าง หรือปรึกษาคนใกล้ชิดที่เข้าใจและสนับสนุนตัวตนที่แท้จริงของเรา ไม่ใช่ตัวตนที่เราพยายามสร้างขึ้นตามคำสั่งของสังคม

สุขภาพที่ดีเริ่มต้นจากการรู้จักปฏิเสธสิ่งเร้าที่ไม่เหมาะสม และหันมาฟังเสียงของร่างกายตนเองให้มากขึ้น หมอเชื่อว่าถ้าเราเข้าใจกลไกเหล่านี้ เราจะสามารถกำหนดทิศทางชีวิตได้ด้วยตัวเอง แทนที่จะปล่อยให้อิทธิพลจากภายนอกมาควบคุมพฤติกรรมของเราจนเสียสมดุล