ทำไมเราถึงเป็นแบบนี้? เมื่อสื่อและสังคมหล่อหลอมพฤติกรรมเราโดยไม่รู้ตัว

เคยสงสัยไหมว่าทำไมเราถึงเปลี่ยนไปตามกระแสสังคม

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยความเครียดว่า ทำไมตัวเองถึงรู้สึกกดดัน พยายามลดน้ำหนักตามเทรนด์ หรือรู้สึกเหงาจนต้องเช็กโซเชียลมีเดียอยู่ตลอดเวลา ความจริงแล้วพฤติกรรมเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากความต้องการของตัวเราเพียงอย่างเดียว แต่ อิทธิพลของสื่อและสภาพแวดล้อมทางสังคมต่อพฤติกรรม คือพลังงานที่มองไม่เห็นซึ่งคอยขัดเกลาความคิดและการตัดสินใจของเราในทุกวินาที

โซเชียลมีเดียกับกระจกเงาที่ไม่ได้สะท้อนความจริง

เมื่อเราไถหน้าจอโทรศัพท์ เรากำลังเสพสิ่งที่เรียกว่า ข้อมูลแบบคัดสรร สิ่งที่เห็นในโซเชียลมีเดียส่วนใหญ่มักเป็นด้านที่ดีที่สุดของคนอื่น จนทำให้เกิดการเปรียบเทียบโดยอัตโนมัติ หมอมักเจอเคสที่คนไข้รู้สึกด้อยค่าเพียงเพราะชีวิตไม่เป็นไปตามภาพที่เห็นบนหน้าจอ กลไกในสมองของเราจะตอบสนองต่อข้อมูลเหล่านี้ด้วยการสร้างความวิตกกังวลหรือพยายามปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อการยอมรับจากคนในโลกเสมือน

สภาพแวดล้อมรอบตัว: เพื่อนบ้านและครอบครัวมีผลแค่ไหน

ถ้าคนรอบข้างเราเลือกกินอาหารสุขภาพ หรือมีนิสัยกระตือรือร้น เราก็มักจะมีแนวโน้มทำตามโดยธรรมชาติ นี่คือพลังของกลุ่มสังคม (Social Norms) เราเป็นสัตว์สังคมที่ถูกโปรแกรมมาให้อยู่รอดด้วยการเข้าพวก ดังนั้นเมื่อสภาพแวดล้อมรอบตัวเปลี่ยนไป เรามักจะปรับพฤติกรรมให้กลมกลืนเพื่อความปลอดภัยทางใจ แม้บางครั้งพฤติกรรมนั้นจะไม่ใช่สิ่งที่เราต้องการจริงๆ ก็ตาม

กลไกการเรียนรู้ผ่านการสังเกตจากคนใกล้ชิด

มนุษย์เราเรียนรู้พฤติกรรมผ่านการมองเห็น เราซึมซับวิธีการรับมือกับความเครียด การแสดงออกทางอารมณ์ และนิสัยการกินจากคนในครอบครัวหรือกลุ่มเพื่อนสนิท หากคนใกล้ชิดเลือกทางลัดในการแก้ปัญหา เราก็มักจะรับวิธีนั้นมาใช้เป็นแนวทางหลักของตัวเองโดยไม่รู้ตัว

เราจะดึงตัวเองกลับมาเป็นตัวของตัวเองได้อย่างไร

การปรับพฤติกรรมไม่ใช่เรื่องง่าย แต่สามารถทำได้โดยเริ่มจากการตั้งสติ:

• จำกัดเวลาในการเสพสื่อ: ลองกำหนดช่วงเวลาที่ไม่แตะหน้าจอ เพื่อให้สมองได้อยู่กับความคิดของตัวเองโดยไม่มีสิ่งเร้า
• ตรวจสอบความรู้สึกของตัวเอง: ทุกครั้งที่เกิดความต้องการจะทำอะไรใหม่ๆ ลองถามตัวเองว่า สิ่งนี้ทำเพื่อความสุขของตัวเราจริงๆ หรือเพราะเห็นคนอื่นทำแล้วกลัวตกกระแส
• เลือกคบสภาพแวดล้อมที่ส่งเสริมสุขภาพจิต: หากรู้ว่าใครหรือกลุ่มไหนที่ทำให้เรารู้สึกแย่กับตัวเอง การเว้นระยะห่างบ้างไม่ใช่ความใจร้าย แต่เป็นการปกป้องสุขภาพใจที่สำคัญ

หมออยากให้เข้าใจว่า การรู้เท่าทัน อิทธิพลของสื่อและสภาพแวดล้อมทางสังคมต่อพฤติกรรม คือจุดเริ่มต้นของการมีสุขภาพจิตที่ดี การมีชีวิตที่สมดุลไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าเราวิ่งตามใครได้เร็วแค่ไหน แต่ขึ้นอยู่กับว่าเราสามารถรักษาความเป็นตัวของตัวเองท่ามกลางกระแสสังคมที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลาได้ดีเพียงใด