ทำไมเราถึงเปลี่ยนไปตามคนรอบข้าง? ส่องอิทธิพลของสื่อและสภาพแวดล้อมทางสังคมต่อพฤติกรรม

เคยสงสัยไหมว่าทำไมเราถึงกลายเป็นคนแบบที่เป็นอยู่ทุกวันนี้

หลายครั้งที่คนไข้มาปรึกษาหมอเรื่องความเครียด หรือความรู้สึกไม่มั่นใจในตัวเอง หมอมักจะชวนคุยไปถึงเรื่องกิจวัตรประจำวันและสิ่งที่เขารับเข้ามาในหัวในแต่ละวัน จริงอยู่ที่นิสัยคนเราสร้างขึ้นจากตัวตนข้างใน แต่ปฏิเสธไม่ได้เลยว่า อิทธิพลของสื่อและสภาพแวดล้อมทางสังคมต่อพฤติกรรม ของเรานั้นมีพลังมหาศาล เหมือนเราเป็นฟองน้ำที่คอยซึมซับเอาวิถีชีวิต ค่านิยม และวิธีคิดจากสิ่งที่อยู่รอบตัวเข้ามาโดยไม่รู้ตัว

เมื่อหน้าจอโทรศัพท์คือกำหนดทิศทางชีวิต

ลองสังเกตดูว่าทุกวันนี้เราใช้เวลาไปกับสื่อโซเชียลนานแค่ไหน สื่อไม่ได้มีหน้าที่แค่ให้ความบันเทิง แต่ยังทำหน้าที่เป็นกระจกสะท้อนและบงการความรู้สึกเราด้วย เมื่อเราเห็นคนอื่นโพสต์เรื่องการกินอาหารคลีน การออกกำลังกายหนักๆ หรือการใช้ชีวิตที่ดูเพอร์เฟกต์ตลอดเวลา สมองเราจะเริ่มเปรียบเทียบโดยอัตโนมัติ กลไกตรงนี้แหละที่ทำให้อารมณ์ความรู้สึกเปลี่ยนไป บางคนเกิดความกดดันจนต้องเปลี่ยนพฤติกรรมตัวเองเพื่อให้รู้สึกยอมรับในกลุ่มสังคมออนไลน์นั้นๆ หรือที่เรียกว่าปรากฏการณ์การคล้อยตามกระแสนั่นเอง

คนรอบตัวเปลี่ยนเราได้จริงหรือ

สภาพแวดล้อมในชีวิตจริง ทั้งครอบครัว เพื่อนร่วมงาน และคนที่เราคบหาสมาคมด้วย คืออิทธิพลขั้นสูงสุดที่หล่อหลอมพฤติกรรมเรา ถ้าเราอยู่ในกลุ่มคนที่มีทัศนคติเชิงบวก ชอบดูแลสุขภาพ หรือมีความกระตือรือร้น เรามักจะมีแนวโน้มที่จะมีพฤติกรรมแบบนั้นไปด้วยในทางกลับกัน หากสภาพแวดล้อมรอบตัวเต็มไปด้วยความตึงเครียดหรือนิสัยที่ไม่ดี ร่างกายและจิตใจเราก็จะค่อยๆ ปรับตัวเข้าหาความเคยชินเหล่านั้นเพื่อความอยู่รอดในสังคมนั้นๆ

กลไกการเรียนรู้ผ่านการสังเกตและเลียนแบบ

• สมองกับกระจกเงา (Mirror Neurons): สมองมนุษย์ออกแบบมาให้เรียนรู้ผ่านการสังเกต เมื่อเห็นใครทำอะไรบ่อยๆ เรามักจะเผลอเลียนแบบพฤติกรรมนั้นโดยไม่รู้ตัว
• ความต้องการเป็นส่วนหนึ่งของสังคม: มนุษย์เป็นสัตว์สังคม เรากลัวการถูกทอดทิ้ง การทำตัวให้กลมกลืนกับคนรอบข้างจึงเป็นวิธีป้องกันตัวเองตามสัญชาตญาณ
• การตอกย้ำซ้ำๆ จากสื่อ: เมื่อสื่อนำเสนอภาพเดิมซ้ำๆ สมองจะเริ่มจำว่าเป็นเรื่องปกติ และขยายกลายเป็นบรรทัดฐานของสังคมในที่สุด

วิธีคัดกรองสิ่งที่รับเข้ามาเพื่อสุขภาพจิตที่ดี

เราไม่สามารถตัดขาดจากโลกภายนอกได้ แต่เราเลือกได้ว่าจะให้สิ่งไหนเข้ามามีอิทธิพลกับชีวิตเรามากน้อยแค่ไหน หมอแนะนำให้เริ่มจากการสำรวจตัวเองก่อนว่า ในแต่ละวันเราได้รับอิทธิพลจากใครหรือจากหน้าจอไหนบ้าง หากรู้ตัวว่าสิ่งที่รับเข้ามาทำให้เราเกิดความกังวลหรือรู้สึกแย่กับตัวเอง การเว้นระยะห่างหรือการเลือกเสพสื่ออย่างมีสติเป็นทางออกที่สำคัญที่สุด

การเป็นตัวของตัวเองในโลกที่เต็มไปด้วยอิทธิพลรอบข้างอาจไม่ใช่เรื่องง่าย แต่การตระหนักรู้ว่า อิทธิพลของสื่อและสภาพแวดล้อมทางสังคมต่อพฤติกรรม กำลังส่งผลกระทบอย่างไรต่อชีวิตเรา คือก้าวแรกที่สำคัญที่สุดในการกลับมาเป็นนายของพฤติกรรมตัวเองอย่างแท้จริง