ทำไมลูกน้อยถึงท้องอืดและปวดท้องบ่อย เข้าใจกลไกแก๊สส่วนเกินและการบีบตัวในลำไส้ทารก

เวลาที่อุ้มลูกน้อยแล้วได้ยินเสียงท้องร้องโครกคราก หรือเห็นลูกนอนงอขาเข้าหาตัว ร้องไห้โยเยแบบปลอบเท่าไหร่ก็ไม่ยอมหยุด ยิ่งตอนดึกๆ ด้วยแล้ว คุณพ่อคุณแม่หลายคนคงรู้สึกใจคอไม่ดีและเป็นห่วงลูกจับใจ อาการเหล่านี้มักมีสาเหตุมาจากปัญหาคลาสสิกที่เด็กทารกเกือบทุกคนต้องเจอ นั่นคือเรื่องของแก๊สในท้องและการทำงานของลำไส้ที่ยังพัฒนาไม่เต็มที่

ระบบย่อยอาหารของเจ้าตัวเล็ก ต่างจากผู้ใหญ่อย่างไร?

ถ้ามองเข้าไปข้างในร่างกายของทารกแรกเกิด เราจะพบว่าอวัยวะทุกส่วนยังอยู่ในช่วงเติบโต ระบบทางเดินอาหารก็เช่นเดียวกัน น้ำย่อยต่างๆ ยังหลั่งออกมาได้ไม่เต็มที่ แบคทีเรียตัวดีในลำไส้อยู่ระหว่างการปรับสมดุล กล้ามเนื้อหูรูดและผนังลำไส้ยังมีความบางและอ่อนนุ่ม ทำให้การย่อยนมและการขับเคลื่อนอาหารในท้องยังไม่ราบรื่นเหมือนผู้ใหญ่ เวลาที่นมเคลื่อนตัวผ่านลำไส้ จึงเกิดปฏิกิริยาต่างๆ ได้ง่ายกว่าปกติ

ที่มาของแก๊สส่วนเกิน ต้นเหตุเสียงโครกครากและอาการแน่นท้อง

แก๊สในท้องของทารกไม่ได้มาจากทางเดียว แต่เกิดจากสองช่องทางหลักๆ ที่คุณพ่อคุณแม่สังเกตได้ไม่ยาก

• กลืนอากาศเข้าไปขณะดูดนม: ไม่ว่าจะเป็นการเข้าเต้าแม่ที่อมหัวนมไม่สนิท หรือการดื่มนมจากขวดที่จุกนมแฟบเกินไป ทำให้ลูกกลืนลมเข้าไปในกระเพาะอาหารจำนวนมาก
• กระบวนการย่อยน้ำตาลแลคโตส: น้ำตาลในนมแม่หรือนมผง เมื่อย่อยไม่หมดแล้วเคลื่อนลงไปถึงลำไส้ใหญ่ จะถูกแบคทีเรียย่อยสลายและเกิดเป็นก๊าซส่วนเกินขึ้นมา

เมื่อลำไส้บีบตัวผิดจังหวะ ลูกน้อยถึงได้ปวดเกร็งและร้องกวน

นอกจากเรื่องแก๊สแล้ว อีกหนึ่งกลไกที่ทำให้เด็กๆ ทรมานคือเรื่องของการบีบตัว โดยปกติแล้วลำไส้จะมีจังหวะการบีบเพื่อไล่อาหารไปข้างหน้า แต่ในทารกที่ระบบประสารทในทางเดินอาหารยังทำงานไม่ประสานกันดี บางจังหวะลำไส้จึงเกิดการบีบเกร็งตัวแรงเกินไป หรือบีบตัวสะเปะสะปะ แรงบีบที่ผิดปกตินี้ เมื่อมารวมตัวกับฟองแก๊สที่อัดแน่นอยู่ข้างใน จึงทำให้เกิดแรงดันและสร้างความเจ็บปวด คล้ายกับอาการปวดเกร็งท้องในผู้ใหญ่เวลามีลมในท้องมากๆ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลูกกำลังทรมานจากเรื่องนี้

การสังเกตพฤติกรรมของทารกช่วยให้เข้าใจความต้องการของเขาได้ดีขึ้น อาการเด่นชัดที่มักพบได้บ่อย ได้แก่ การกำหมัดแน่น หนีบขาเข้าหาหน้าท้อง หน้าดำหน้าแดงเวลาพยายามเบ่งถ่ายหรือผายลม รวมถึงการร้องไห้กวนช่วงเวลาเดิมๆ ของวัน โดยเฉพาะช่วงเย็นหรือหัวค่ำ ซึ่งอาการเหล่านี้มักจะดีขึ้นเองเมื่อลูกได้ผายลมหรือขับถ่ายออกมา

วิธีดูแลและบรรเทาอาการไม่สบายท้องให้เจ้าตัวเล็ก

การช่วยเหลือลูกน้อยเมื่อเกิดอาการแน่นท้อง สามารถทำได้ง่ายๆ ด้วยการช่วยระบายแก๊สส่วนเกินออก เช่น การอุ้มเรอให้ถูกวิธีหลังจากมื้อนม การนวดท้องเบาๆ ในทิศทางตามเข็มนาฬิกาเพื่อช่วยเคลื่อนย้ายลมในลำไส้ หรือการจับลูกนอนคว่ำบนตักแล้วลูบหลังเบาๆ ช่วงเวลาตื่น เพื่อกระตุ้นให้แก๊สไหลออกได้ดีขึ้น นอกจากนี้ การปรับท่าทางเวลาให้นมไม่ให้ลูกกลืนลมเข้าไปเพิ่ม ก็ช่วยลดปัญหาเหล่านี้ในระยะยาวได้เช่นกัน