ลูกดื้อแค่ไหนถึงเรียกว่าเป็น โรคดื้อต่อต้านคำสั่งหรือ Oppos

ลูกดื้อซนตามวัยหรือเข้าข่าย โรคดื้อต่อต้านคำสั่งหรือ Oppos กันแน่

คุณพ่อคุณแม่หลายท่านมักจะกุมขมับเวลาลูกไม่ทำตามคำสั่ง หรือชอบเถียงคำไม่ตกฟาก เรามักจะเหมารวมว่านี่คือพฤติกรรมดื้อตามวัย แต่ในทางจิตวิทยาเด็ก มีภาวะหนึ่งที่เรียกว่า โรคดื้อต่อต้านคำสั่งหรือ Oppos ซึ่งมีความรุนแรงและส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ในครอบครัวมากกว่าความดื้อปกติ หากลูกมีอาการหงุดหงิดง่าย ชอบโต้เถียง และจงใจกวนประสาทผู้ใหญ่เป็นประจำ วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังว่าจุดไหนคือสัญญาณเตือนที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษ

สัญญาณแบบไหนที่บ่งบอกว่าเป็นพฤติกรรมดื้อที่ผิดปกติ

อาการของเด็กที่มีภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแค่ชั่วครั้งชั่วคราว แต่จะแสดงออกมาอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 6 เดือน โดยมักมีลักษณะเด่นดังนี้

• อารมณ์ฉุนเฉียวง่าย และมักจะโกรธจัดเมื่อถูกขัดใจ
• ชอบโต้เถียงกับผู้ใหญ่ หรือในวัยรุ่นจะเริ่มท้าทายกฎเกณฑ์อย่างชัดเจน
• ตั้งใจทำสิ่งที่รู้ว่าสั่งห้ามเพื่อกวนประสาท หรือก่อความรำคาญให้คนรอบข้าง
• โยนความผิดให้ผู้อื่น ไม่ยอมรับในสิ่งที่ตัวเองทำพลาด
• มีความอาฆาตพยาบาท หรือจ้องจะเอาคืนเมื่อรู้สึกว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม

ทำไมลูกถึงกลายเป็นเด็กดื้อต่อต้านคำสั่ง

สาเหตุของภาวะนี้ไม่ใช่เกิดจากการเลี้ยงดูที่ผิดพลาดเพียงอย่างเดียว แต่เป็นปัจจัยผสมผสาน ทั้งเรื่องของพันธุกรรม พื้นฐานทางอารมณ์ของเด็กเอง รวมถึงสภาพแวดล้อมที่ส่งผลต่อพฤติกรรม เช่น การได้รับคำสั่งที่เข้มงวดเกินไป หรือการได้รับความสนใจน้อยเกินไปจนต้องเรียกร้องด้วยวิธีที่เป็นลบ การเข้าใจว่าเด็กไม่ได้ตั้งใจกวนประสาทเพราะนิสัยเสีย แต่เป็นเพราะเขายังขาดทักษะในการควบคุมอารมณ์และจัดการความต้องการของตัวเอง จะช่วยให้พ่อแม่มองปัญหาได้ใจเย็นลง

วิธีรับมือเมื่อต้องอยู่กับลูกที่ต่อต้านทุกคำสั่ง

การปะทะด้วยอารมณ์มักทำให้สถานการณ์แย่ลง หมอแนะนำเทคนิคที่ใช้ได้ผลจริงในชีวิตประจำวันดังนี้

• เน้นคำชมในพฤติกรรมที่ดี: เมื่อเขาทำตามคำสั่งเพียงเล็กน้อย แม้จะเป็นเรื่องเล็กน้อย ให้รีบชื่นชมทันที เพื่อสร้างแรงจูงใจเชิงบวก
• ให้ทางเลือกที่จำกัด: แทนที่จะสั่งให้ทำตรงๆ ให้ลองให้ตัวเลือก เช่น เลือกทำ A หรือทำ B แทน เพื่อให้เขารู้สึกว่าตนเองยังมีอำนาจในการตัดสินใจ
• คงเส้นคงวาเรื่องกติกา: กฎระเบียบต้องชัดเจนและทำโทษอย่างสม่ำเสมอเมื่อทำผิด เพื่อให้เด็กเรียนรู้ว่าพฤติกรรมใดมีผลลัพธ์อย่างไร
• เว้นระยะให้สงบสติอารมณ์: เมื่อลูกเริ่มใช้อารมณ์รุนแรง การหยุดโต้เถียงและถอยออกมาเพื่อให้ทั้งสองฝ่ายเย็นลง เป็นวิธีที่ดีกว่าการพยายามเอาชนะในขณะที่อารมณ์ร้อนทั้งคู่

เมื่อไหร่ที่ควรพามาปรึกษาคุณหมอ

หากพฤติกรรมเหล่านี้เริ่มส่งผลกระทบต่อการเรียน สัมพันธภาพกับเพื่อนที่โรงเรียน หรือทำให้ความสุขในบ้านหมดไป การปรึกษาจิตแพทย์เด็กเพื่อประเมินอาการเป็นเรื่องที่ควรทำ เพราะบางครั้งภาวะนี้อาจมาพร้อมกับโรคสมาธิสั้น (ADHD) หรือภาวะซึมเศร้า ซึ่งหากได้รับการวินิจฉัยและดูแลอย่างถูกต้อง ทั้งตัวเด็กและครอบครัวก็จะสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขอีกครั้ง