หัวใจพองโต: วิธีดูแลสุขภาพจิตและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่มีโรคเรื้อรังรุมเร้า

ตู้ยาที่บ้านเริ่มแน่น ชีวิตที่เต็มไปด้วยใบัดนัดหมอ

ทุกครั้งที่เปิดลิ้นชักในห้องนอนของพ่อแม่หรือปู่ย่าตายาย สิ่งที่เรามักจะเจอคือถุงใส่ยาหลายสิบถุง เม็ดสีนั้นเม็ดสีนี้เต็มไปหมด พร้อมกับใบนัดแพทย์จากหลายแผนก ทั้งโรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และโรคข้อเสื่อม การต้องเผชิญกับโรคเรื้อรังหลายโรคร่วมกัน ไม่ใช่แค่เรื่องของร่างกายที่อ่อนล้า แต่เป็นความเหนื่อยล้าทางจิตใจที่ค่อยๆ กัดกินรอยยิ้มของผู้สูงอายุทีละนิด หมอเองเวลาเจอคนไข้กลุ่มนี้ในห้องตรวจ มักจะสัมผัสได้ถึงความเครียด ความกังวล และความรู้สึกว่าตัวเองเป็นภาระของลูกหลาน ซึ่งเรื่องพวกนี้หมอบอกเลยว่าสำคัญไม่แพ้ค่าน้ำตาลในเลือดเลยทีเดียว

เมื่อโรคประจำตัวรุมเร้า จิตใจก็พาลอ่อนแอตามไปด้วย

เวลาที่ร่างกายเจ็บป่วยเรื้อรัง สมองและระบบประสาทเองก็ตอบสนองต่อความเครียดสะสม ผู้สูงอายุหลายคนเริ่มมีอาการซึมเศร้าโดยที่เราไม่รู้ตัว อาการเบื่ออาหาร นอนไม่หลับ หงุดหงิดง่าย หรือจู่ๆ ก็รู้สึกหมดอาตายอยากกับชีวิต สิ่งเหล่านี้มักไม่ได้มาจากความแก่ชราตามธรรมชาติ แต่มาจากความกดดันที่ต้องแบกรับสังขารที่เจ็บป่วยในทุกๆ วัน การกินยาตรงเวลาทุกมื้อ การต้องระวังเรื่องอาหารการกิน และการเดินทางไปโรงพยาบาลบ่อยๆ กลายเป็นวงจรชีวิตที่ทำให้ความสุขในบั้นปลายหายไป การเข้าใจความรู้สึกตรงนี้ของท่าน คือก้าวแรกที่สำคัญที่สุดในการดูแล

เติมพลังใจให้ผู้สูงอายุในวันที่ร่างกายไม่เป็นใจ

การดูแลจิตใจคนในบ้านที่มีโรคเรื้อรังหลายโรคร่วมกัน ไม่ได้ต้องการเทคโนโลยีทางการแพทย์ราคาแพง แค่ความเข้าใจและการปรับสิ่งแวดล้อมรอบตัวเล็กๆ น้อยๆ ก็ช่วยได้เยอะมากแล้ว หมอมีวิธีง่ายๆ ที่แนะนำให้ลูกหลานลองนำไปปรับใช้ที่บ้าน:

• ชวนคุยเรื่องความทรงจำดีๆ: ลดการโฟกัสเรื่องเจ็บป่วย ชวนคุยเรื่องอดีตที่ท่านภูมิใจ หรือเรื่องตลกขบขัน จะช่วยกระตุ้นสารความสุขในสมองได้ดีมาก
• ให้ท่านมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ: แม้จะป่วย แต่ผู้สูงอายุยังต้องการความรู้สึกมีคุณค่า ให้ท่านได้เลือกเองบ้างว่าจะกินอะไรวันนี้ หรือจะจัดบ้านแบบไหน
• สร้างเป้าหมายเล็กๆ ในแต่ละวัน: เช่น วันนี้เราจะมาลองปลูกต้นไม้กระถางเล็กๆ ด้วยกัน หรือวันนี้จะโทรหาหลานสาว เพื่อให้มีเรื่องให้รอคอย

คุณภาพชีวิตที่ดีไม่ได้วัดกันที่ไม่มีโรค แต่คือการอยู่ร่วมกับโรคให้มีความสุข

เป้าหมายของการดูแลผู้สูงอายุที่มีโรคเรื้อรังหลายโรคร่วมกัน ไม่ใช่การทำให้พวกท่านหายจากโรคทั้งหมดร้อยเปอร์เซ็นต์ ซึ่งในความเป็นจริงอาจเป็นไปไม่ได้ แต่เป้าหมายคือการประคับประคองให้ท่านมีคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดเท่าที่จะทำได้ เจ็บปวดน้อยที่สุด ยิ้มได้บ่อยที่สุด และรู้สึกว่าตัวเองยังเป็นที่รักและมีตัวตนในครอบครัว การพาไปพบแพทย์เพื่อปรับลดจำนวนยาที่ไม่จำเป็น หรือการเลือกดูแลแบบประคับประคองจิตใจ ก็เป็นอีกทางเลือกที่ช่วยลดความทุกข์ทรมานทั้งกายและใจได้มาก หมออยากบอกว่า กำลังใจจากคนใกล้ชิดในบ้าน คือยาขนานเอกที่ดีที่สุดที่ไม่มีขายตามร้านขายยาแน่นอนครับ