ตับพังเพราะขาดสารอาหาร? เรื่องใกล้ตัวที่คนเป็นโรคตับต้องรู้

ทำไมคนเป็นโรคตับถึงมักมีปัญหาเรื่องขาดสารอาหารตามมา

เวลาตรวจเจอโรคตับ หลายคนมักจะกังวลเรื่องการกินไขมัน การงดแอลกอฮอล์ หรือการใช้ยา แต่มีอีกเรื่องสำคัญที่หมอมักจะเจอในห้องตรวจอยู่บ่อยๆ และอยากชวนคุยวันนี้ คือเรื่องของภาวะขาดสารอาหารบางชนิดที่แอบซ่อนอยู่เบื้องหลังโรคตับเรื้อรัง

ตับของเราเปรียบเสมือนโรงงานใหญ่ของร่างกายที่มีหน้าที่เก็บสะสมสารอาหาร คอยแปรรูปวิตามิน และสร้างโปรตีนสำคัญหลายชนิด พอตับเริ่มทำงานได้ไม่เต็มที่ โรงงานแห่งนี้ก็เริ่มกักเก็บหรือกระจายสารอาหารไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ได้ไม่ดีเหมือนเก่า กลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่ว่า ยิ่งตับพัง ร่างกายก็ยิ่งขาดสารอาหาร และพอขาดสารอาหาร ตับก็ยิ่งฟื้นตัวได้ยากขึ้นไปอีก

วิตามินและสารอาหารตัวไหนบ้างที่มักพร่องไปเมื่อตับเริ่มมีปัญหา

เมื่อเนื้อเยื่อตับถูกทำลาย ความสามารถในการละลายและเก็บสะสมวิตามินบางกลุ่มจะลดลงอย่างเห็นได้ชัด สารอาหารกลุ่มหลักๆ ที่หมอมักตรวจพบว่าผู้ป่วยโรคตับมักจะมีระดับต่ำกว่าปกติ ได้แก่

• วิตามินที่ละลายในไขมัน: ได้แก่ วิตามินเอ ดี อี และเค ซึ่งตับต้องใช้น้ำดีช่วยดูดซึม เมื่อตับหรือทางเดินน้ำดีมีปัญหา การดูดซึมวิตามินกลุ่มนี้จึงพังตามไปด้วย
• กลุ่มวิตามินบีรวม: โดยเฉพาะวิตามินบี 1 บี 6 และบี 12 ที่มักพบพร่องในผู้ที่มีปัญหาเรื่องตับจากแอลกอฮอล์ ส่งผลให้มีอาการชาปลายมือปลายเท้า อ่อนเพลียเรื้อรัง
• แร่ธาตุสังกะสี (Zinc): แร่ธาตุตัวนี้มีความสำคัญมากในการช่วยให้เอนไซม์ในตับทำงานเป็นปกติ แต่ผู้ป่วยโรคตับส่วนใหญ่กลับมีภาวะขาดสังกะสีโดยไม่รู้ตัว
• โปรตีนและกรดอะมิโน: กล้ามเนื้อฝ่อลีบและอ่อนแรง เป็นผลมาจากการที่ตับไม่สามารถสังเคราะห์โปรตีนได้ดีพอ ทำให้ร่างกายดึงกล้ามเนื้อมาใช้แทน

สัญญาณเตือนจากร่างกาย เมื่อตับกำลังฟ้องว่าขาดสารอาหาร

ร่างกายคนเรามีความฉลาดและมักจะมีวิธีส่งสัญญาณเตือนเสมอเมื่อขาดสารอาหารสำคัญ หากเราสังเกตตัวเองให้ดี อาการเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่ความเหนื่อยล้าธรรมดา

อาการทางผิวหนัง ดวงตา และการมองเห็น

การขาดวิตามินเอมักทำให้ผิวแห้งกร้าน ตาแห้ง หรือมองเห็นไม่ชัดในที่มืด ขณะที่การขาดวิตามินอีอาจทำให้เซลล์เสื่อมเร็วขึ้น ส่วนใครที่มีปัญหาเลือดออกตามไรฟัน จ้ำเขียวตามตัวง่าย หรือมีแผลแล้วหยุดไหลช้า นั่นอาจเป็นสัญญาณเตือนว่าร่างกายกำลังขาดวิตามินเค ซึ่งจำเป็นต่อการแข็งตัวของเลือด

ภาวะกล้ามเนื้อลีบเรี่ยวแรงหายไป

หลายคนสังเกตว่าแขนขาเริ่มลีบเล็กลง แต่พุงกลับป่องขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุ อาการนี้ในทางการแพทย์เรียกว่าภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย ซึ่งเกิดจากการที่ตับไม่สามารถจัดการโปรตีนได้ปกติ ร่างกายจึงดึงเอาโปรตีนจากกล้ามเนื้อมาใช้หล่อเลี้ยงอวัยวะภายใน ทำให้เรี่ยวแรงถดถอยและเหนื่อยง่ายเวลาเดินหรือทำกิจกรรม

วิธีดูแลตัวเองและการกินอาหารให้ถูกหลักสำหรับคนเป็นโรคตับ

การแก้ปัญหาเรื่องนี้ไม่ใช่การอัดวิตามินเสริมเข้าไปมากๆ ตามใจชอบ เพราะวิตามินบางตัวถ้าสะสมในตับมากเกินไปอาจยิ่งเป็นภาระให้ตับทำงานหนักขึ้นไปอีก วิธีที่ถูกต้องคือการปรับสมดุลการกิน

เลือกสารอาหารให้ตรงจุดและไม่เป็นภาระต่อตับ

เน้นโปรตีนคุณภาพดีที่ย่อยง่าย เช่น ปลา ไข่ขาว หรือโปรตีนจากพืชในปริมาณที่เหมาะสม เพื่อช่วยซ่อมแซมร่างกายโดยไม่ทำให้ตับทำงานหนักเกินไป พร้อมทั้งเพิ่มผักผลไม้สดที่มีวิตามินและสารต้านอนุมูลอิสระหลากสีสัน

ปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจระดับสารอาหารในเลือด

หากมีอาการอ่อนเพลียเรื้อรัง น้ำหนักลดฮวบ หรือมีอาการชาตามปลายประสาท ควรปรึกษาแพทย์เพื่อเจาะเลือดตรวจหาระดับวิตามินและแร่ธาตุที่ขาดไปอย่างแม่นยำ การได้รับวิตามินเสริมเฉพาะตัวที่ขาดภายใต้คำแนะนำของแพทย์ จะช่วยให้ตับและร่างกายฟื้นตัวได้อย่างปลอดภัยและยั่งยืนกว่า