ยาปฏิชีวนะไม่ใช่ยาครอบจักรวาล: ใช้ให้ถูกวิธีเพื่อตัวคุณเอง

ทำความเข้าใจกันก่อนว่า ยาปฏิชีวนะ กับ ยาฆ่าเชื้อ คือสิ่งเดียวกันหรือไม่

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาในห้องตรวจแล้วบอกว่าอยากได้ยาฆ่าเชื้อเพราะเจ็บคอหรือน้ำมูกไหล ต้องขอปรับความเข้าใจตรงนี้ก่อนว่า ยาปฏิชีวนะที่เราเรียกกันติดปากว่ายาฆ่าเชื้อนั้น ออกฤทธิ์เฉพาะกับเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น แต่โรคส่วนใหญ่ที่ทำให้เราไม่สบาย ไม่ว่าจะเป็นไข้หวัด เจ็บคอจากไวรัส หรืออาการไอ มักเกิดจากเชื้อไวรัส ซึ่งยาปฏิชีวนะจัดการไม่ได้เลย การกินยาพร่ำเพรื่อจึงเท่ากับเป็นการทำร้ายร่างกายโดยไม่เกิดประโยชน์

วิธีใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผลที่คุณควรทราบ

หัวใจสำคัญของการใช้ยาคือ การใช้เมื่อจำเป็นและใช้ให้ครบตามกำหนด เมื่อแพทย์พิจารณาแล้วว่าอาการของคุณเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียจริง จึงจะมีการสั่งจ่ายยาปฏิชีวนะ ซึ่งมีแนวทางปฏิบัติที่ต้องเคร่งครัดดังนี้

• กินยาให้ครบตามขนาดและเวลา: แม้อาการจะดีขึ้นแล้วใน 2-3 วันแรก ห้ามหยุดยาก่อนกำหนดเด็ดขาด เพราะเชื้อที่ยังเหลืออยู่จะปรับตัวและดื้อยาในอนาคต
• ห้ามแบ่งยาให้คนอื่น: อาการเหมือนกันไม่ได้หมายความว่าใช้ยาตัวเดียวกันได้ และการแบ่งยาอาจทำให้ปริมาณยาที่ได้รับไม่เพียงพอต่อการกำจัดเชื้อ
• ไม่ซื้อยากินเองตามคำบอกเล่า: การเลือกยาปฏิชีวนะให้ตรงกับชนิดของเชื้อต้องอาศัยการวินิจฉัยจากแพทย์ หากกินผิดประเภท เชื้อโรคอาจไม่ตายและสร้างความต้านทานยาเพิ่มขึ้น

ทำไมการดื้อยาปฏิชีวนะถึงเป็นเรื่องใหญ่

เมื่อเราใช้ยาปฏิชีวนะบ่อยเกินความจำเป็นหรือใช้ไม่ถูกวิธี แบคทีเรียในร่างกายจะเกิดการกลายพันธุ์จนกลายเป็นเชื้อดื้อยา ในวันที่เราป่วยหนักจริงๆ และจำเป็นต้องใช้ยา ยาเหล่านั้นอาจไม่มีประสิทธิภาพอีกต่อไป ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตและทำให้การรักษายุ่งยากและมีค่าใช้จ่ายสูงขึ้นมาก

สัญญาณเตือนที่บอกว่าคุณอาจใช้ยาไม่ถูกต้อง

หากคุณพบว่าตนเองมีพฤติกรรมเหล่านี้ ควรปรับเปลี่ยนทันที:

• มีอาการไข้หวัดเพียงเล็กน้อยก็ต้องหายาปฏิชีวนะมากิน
• เก็บยาเหลือค้างจากการรักษาครั้งก่อนไว้กินเองเมื่อมีอาการคล้ายเดิม
• เปลี่ยนยาเองเมื่อกินไปได้เพียง 1-2 วันเพราะรู้สึกว่าอาการไม่ดีขึ้นเร็วทันใจ

หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับอาการป่วย หรือไม่แน่ใจว่ายาที่ถืออยู่ในมือจำเป็นต้องใช้หรือไม่ ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง เพื่อความปลอดภัยและสุขภาพที่ดีในระยะยาวของตัวคุณเอง