ลูกน้อยอึยากจนน่าสงสาร: ไขปมอาการท้องผูกเรื้อรังในทารกที่พ่อแม่ต้องรู้

เวลาเห็นลูกน้อยตัวแดงก่ำ เบ่งจนหน้าดำหน้าแดงแต่ไม่มีอะไรออกมา หรือหลายวันผ่านไปแล้วยังไม่มีวี่แววว่าลูกจะอึ หัวอกคนเป็นพ่อเป็นแม่คงนั่งไม่ติด ยิ่งลูกยังเล็กจนพูดบอกไม่ได้ ยิ่งทำให้กังวลใจไปกันใหญ่ ปัญหาเรื่องการขับถ่ายในเด็กเล็กเป็นเรื่องละเอียดอ่อน และอาการท้องผูกเรื้อรังในทารกก็ไม่ได้หมายถึงแค่การไม่อึแค่วันสองวัน แต่มันมีรายละเอียดมากกว่านั้นที่หมออยากชวนมาทำความเข้าใจร่วมกัน เพื่อจะได้ช่วยลูกน้อยได้อย่างถูกจุด

ลูกแบบไหนถึงเรียกว่าท้องผูกเรื้อรังกันแน่?

เด็กทารกแต่ละวัยมีรูปแบบการขับถ่ายที่ไม่เหมือนกันเลยครับ ทารกกินนมแม่อาจจะอึบ่อยทุกมื้อ หรือบางทีเว้นไปสัปดาห์หนึ่งแล้วอึออกมาเหลวปกติก็มี ซึ่งนั่นไม่ใช่ท้องผูกนะ แต่ถ้าเมื่อไหร่ที่ลูกมีลักษณะเหล่านี้ต่อเนื่องกันนานเกินสองสัปดาห์ นั่นเริ่มเข้าข่ายแล้วครับ

• อุจจาระแข็งเป็นเม็ดกระสุน เหมือนขี้แพะ หรือเป็นก้อนแห้งๆ
• เวลาอึลูกต้องออกแรงเบ่งมาก ร้องไห้งอแงเพราะเจ็บก้น
• มีเลือดติดปนมากับก้อนอึเล็กน้อยจากการปริแตกของผิวหนังรอบทรูทวาร
• ท้องป่อง นิ่มบ้าง แข็งบ้าง และลูกดูหงุดหงิดไม่สบายตัวตลอดเวลา

ทำไมลูกรักถึงต้องมาเจอภาวะอึยากแบบนี้?

สาเหตุส่วนใหญ่ของอาการท้องผูกเรื้อรังในทารกไม่ได้เกิดจากโรคร้ายแรงอะไรครับ ส่วนใหญ่มักมาจากระบบย่อยอาหารที่ยังทำงานได้ไม่เต็มที่ หรือการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตช่วงวัยกำลังโต

ช่วงเปลี่ยนผ่านอาหาร

พอลูกเริ่มโตถึงวัยต้องกินอาหารเสริมตามวัย หรือเริ่มหย่านมแม่ มักจะเจอแจ็กพอตเรื่องท้องผูกบ่อยๆ เพราะลำไส้ยังปรับตัวไม่ทันกับกากใยอาหารชนิดใหม่ น้ำในร่างกายน้อยลง หรือร่างกายได้รับน้ำไม่เพียงพอ

กลั้นอึเพราะความเจ็บ

เคยไหมครับที่ลูกอึแข็งแล้วเจ็บก้น พอปวดครั้งต่อไปเด็กจะกลัวและพยายามขมิบกลั้นไว้ ยิ่งกลั้นไว้นาน อึก็ยิ่งแห้งและแข็งขึ้นไปอีก กลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่แก้ยากถ้าพ่อแม่ไม่รีบตัดวงจรนี้

วิธีดูแลเบื้องต้นที่บ้านเพื่อช่วยลูกรัก

ก่อนจะไปถึงมือหมอ พ่อแม่สามารถช่วยบรรเทาอาการเบื้องต้นได้ด้วยวิธีธรรมชาติเหล่านี้ครับ

• นวดพุงน้อยๆ: ใช้ปลายนิ้วมือนวดวนเป็นวงกลมตามเข็มนาฬิกาเบาๆ รอบสะดือลูก เพื่อช่วยกระตุ้นการเคลื่อนตัวของลำไส้
• ขยับขาช่วยเบ่ง: ให้ลูกนอนหงายแล้วจับขาปั่นจักรยานอากาศเบาๆ ช่วยให้ลมในท้องระบายและลำไส้ขยับดีขึ้น
• ปรับเรื่องน้ำและอาหาร: ถ้าลูกกินอาหารเสริมแล้ว ให้เน้นอาหารที่มีกากใยสูง และดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอตามวัย

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ต้องพามาหาหมอทันที?

ถึงแม้ส่วนใหญ่จะไม่มีอะไรร้ายแรง แต่มีบางกรณีที่อาการท้องผูกเรื้อรังในทารกอาจซ่อนโรคทางกายอื่นๆ ไว้ หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย อย่ารอช้าเด็ดขาดครับ

• ท้องผูกตั้งแต่ช่วงแรกเกิด หรือถ่ายครั้งแรกช้ากว่า 48 ชั่วโมงหลังคลอด
• ท้องป่องตึงมาก อาเจียนพุ่งออกมาเป็นสีเขียว
• น้ำหนักตัวไม่ยอมขึ้นตามเกณฑ์ หรือพัฒนาการช้ากว่าวัย
• มีอาการอ่อนแรงร่วมด้วย

การดูแลลูกน้อยที่มีปัญหาขับถ่ายต้องอาศัยความเข้าใจและความใจเย็นครับ ค่อยๆ สังเกตพฤติกรรมและการกินของลูก หากปรับเบื้องต้นแล้วยังไม่ดีขึ้น การปรึกษากุมารแพทย์เพื่อตรวจหาสะสาเหตุที่แท้จริงและรับแนวทางรักษาที่ปลอดภัย จะช่วยให้ลูกน้อยกลับมาอารมณ์ดีและขับถ่ายได้ปกติอย่างมีความสุขครับ