ลูกเบ่งจนหน้าดำหน้าแดง: ทำอย่างไรเมื่อลูกน้อยเจออาการท้องผูกเรื้อรังในทารก

ลูกไม่ยอมถ่ายหลายวัน หรือแค่ถ่ายยากธรรมดา? มาทำความเข้าใจธรรมชาติการขับถ่ายของเจ้าตัวเล็กกันก่อน

เวลาอุ้มลูกแล้วเห็นหน้าตากลั้นหายใจ เบ่งสุดแรงจนหน้าดำหน้าแดง แต่สิ่งที่ออกมามีแค่เม็ดถั่วเขียวแข็งๆ หรือบางทีผ่านไปสามสี่วันแล้วยังไม่มีว G แววว่าน้องจะอึเลย หัวอกคนเป็นพ่อเป็นแม่คงนั่งไม่ติด ลูกน้อยกำลังทรมานกับอาการท้องผูกเรื้อรังในทารกอยู่หรือเปล่า?

ในฐานะหมอเด็กที่เจอคุณพ่อคุณแม่หิ้วกระเตงลูกมาปรึกษาด้วยเรื่องนี้บ่อยๆ ต้องบอกก่อนว่า จังหวะการขับถ่ายของเด็กแต่ละวัยไม่เหมือนกันเลยค่ะ เด็กกินนมแม่ล้วน ช่วงสัปดาห์แรกๆ อาจจะถ่ายทุกครั้งหลังกินนม แต่พอโตขึ้นหน่อย ลำไส้เริ่มดูดซึมดีขึ้น อาจจะเว้นช่วงไปสองสามวันแล้วถ่ายที โดยที่อึยังนิ่มเหลว แบบนี้ถือว่าปกติ ไม่ใช่ท้องผูกนะคะ แต่ถ้าอึออกมาเป็นเม็ดแข็งๆ ลูกเจ็บก้น ร้องไห้งอแงทุกครั้งที่ต้องเบ่ง นั่นแหละคือสัญญาณเตือนภัยแล้ว

สาเหตุที่แท้จริงทำไมลูกน้อยถึงอึไม่ออก

กว่าจะมาเป็นอาการท้องผูกเรื้อรังในทารก มันมีที่มาที่ไปค่ะ ระบบย่อยอาหารและลำไส้ของเจ้าตัวเล็กยังทำงานได้ไม่เต็มร้อยเหมือนผู้ใหญ่ โดยสาเหตุหลักๆ ที่หมอพบเจอในห้องตรวจมีดังนี้:

• การเปลี่ยนผ่านของอาหาร: ช่วงที่เริ่มให้นมผง หรือช่วงที่เริ่มป้อนอาหารเสริมตามวัย (อาหารตามมื้อ) ลำไส้ยังปรับตัวไม่ทัน กากใยยังน้อยเกินไป
• นมผงบางสูตร: เด็กบางคนอาจจะไม่ถูกกับโปรตีนในนมผงบางยี่ห้อ ทำให้ระบบย่อยทำงานช้าลงและอุจจาระแห้งแข็ง
• ดื่มน้ำน้อยเกินไป: โดยเฉพาะเด็กที่เริ่มกินอาหารเสริมแล้ว แต่ยังดื่มน้ำเปล่าน้อย ทำให้ไม่มีน้ำไปหล่อเลี้ยงอุจจาระให้อ่อนนุ่ม
• กลั้นอุจจาระเพราะความกลัว: เคยเจ็บตอนอึครั้งก่อน เลยจำฝังใจ พอปวดอึทีไรก็เลยเกร็งกลั้นเอาไว้ ยิ่งกลั้น อุจจาระก็ยิ่งค้างนานและแห้งแข็งเข้าไปใหญ่ กลายเป็นวงจรอุบาทว์

วิธีช่วยบรรเทาอาการท้องผูกให้ลูกน้อยสบายท้องขึ้นที่บ้าน

ถ้าลูกเริ่มมีอาการถ่ายยากและเข้าข่ายอาการท้องผูกเรื้อรังในทารก คุณพ่อคุณแม่ยังไม่ต้องตกใจจนเกินเหตุ เราสามารถช่วยกระตุ้นการทำงานของลำไส้เบื้องต้นได้ด้วยวิธีธรรมชาติเหล่านี้:

ท่านวดพุงน้อยๆ ไล่ลมและกระตุ้นลำไส้

ให้น้องนอนราบแล้วใช้ฝ่ามืออุ่นๆ นวดวนรอบสะดือตามเข็มนาฬิกาเบาๆ หรือจับขาลูกงอเข้าหาหน้าท้องสลับซ้ายขวาคล้ายท่าปั่นจักรยานอากาศ วิธีนี้ช่วยขยับลำไส้และไล่ลมในท้องได้ดีมาก

ปรับเรื่องนมและเพิ่มน้ำในเด็กโต

ถ้ากินนมผง อาจจะต้องปรึกษาหมอเรื่องการเปลี่ยนสูตรนมที่ย่อยง่ายขึ้น ส่วนเด็กที่เริ่มกินข้าวแล้ว ต้องฝึกให้จิบน้ำอุ่นระหว่างวันบ่อยๆ และเน้นอาหารที่มีกากใยสูง เช่น ฟักทองต้มสุกบด หรือมะละกอสุก

สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าต้องรีบพามาหาหมอทันที

บางครั้งอาการท้องผูกเรื้อรังในทารกอาจไม่ใช่เรื่องระบบย่อยอาหารธรรมดา หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ห้ามปล่อยไว้เด็ดขาด:

• ท้องป่องแข็ง ร้องกวน งอแงตลอดเวลาเพราะปวดท้องมาก
• มีเลือดปนมากับอุจจาระ หรือมีรอยแผลฉีกขาดรอบๆ รูทวารจากการเบ่งอึแข็ง
• อาเจียนพุ่ง หรือมีน้ำดีปนออกมาด้วย
• น้ำหนักตัวไม่ยอมขึ้นตามเกณฑ์ หรือพัฒนาการสะดุด

ในกรณีที่ลองปรับเปลี่ยนพฤติกรรมแล้วยังไม่ดีขึ้น คุณหมออาจพิจารณาใช้ยาช่วยระบายที่ปลอดภัยสำหรับเด็ก เช่น ยาละลายอุจจาระกลุ่ม PEG เพื่อตัดวงจรความเจ็บปวดเวลาขับถ่าย ไม่แนะนำให้สวนก้นเองบ่อยๆ โดยไม่ปรึกษาแพทย์นะคะ เพราะอาจทำให้ลำไส้สูญเสียการทำงานตามธรรมชาติไปได้ค่ะ